MALAYSIA telah mencapai kemajuan yang ketara dalam memperkukuh integriti dalam institusi awamnya. Sepanjang beberapa tahun, kerangka tadbir urus telah diperkemas, undang-undang anti-rasuah diperkukuh dan unit integriti khusus telah diwujudkan, khususnya dalam syarikat berkaitan kerajaan (GLC).
Teras utama usaha ini ialah Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM), yang memainkan peranan penting dalam penguatkuasaan, pencegahan dan pendidikan awam.
Namun begitu, walaupun terdapat kemajuan struktur ini, pelanggaran integriti masih terus berlaku dari semasa ke semasa.
Perkara ini menimbulkan persoalan asas: Adakah kita benar-benar memperkukuh integriti atau sekadar memperhalusi sistem pematuhan?
Pada peringkat organisasi, inisiatif integriti biasanya dibina atas tiga teras utama iaitu kesedaran, penguatkuasaan dan pemantauan. Ia merangkumi program latihan etika, mekanisme penguatkuasaan dasar, audit dalaman serta sistem pelaporan.
Pendekatan ini selari dengan amalan terbaik global dan mencerminkan komitmen institusi yang kukuh.
Namun begitu, keberkesanan inisiatif ini sering terhad akibat cabaran pelaksanaan.
Salah satu isu paling kritikal ialah ketidakseragaman pelaksanaan. Walaupun program integriti dirangka dengan teliti, pelaksanaannya sering terjejas oleh kekangan sumber, keutamaan yang bersaing dan tekanan operasi.
Akibatnya, latihan, audit dan pemantauan kadangkala tertangguh, dikurangkan skopnya atau dianggap sebagai tanggungjawab sampingan.
Keadaan ini mewujudkan ketidakseimbangan struktur: Kerangka yang kukuh, tetapi hasil yang tidak sekata.
Lebih penting, integriti sering dilaksanakan sebagai pematuhan semata-mata dan bukannya dihayati sebagai nilai. Apabila organisasi terlalu menumpukan kepada prosedur dan dokumentasi, tingkah laku beretika berisiko menjadi sekadar formaliti.
Pekerja mungkin mematuhi peraturan tanpa benar-benar menghayati prinsip di sebaliknya, lalu mewujudkan apa yang boleh disebut sebagai “integriti berasaskan pematuhan”.
Pendekatan ini sebenarnya rapuh.
Cabaran lain yang ketara ialah mekanisme perlindungan pemberi maklumat. Walaupun peruntukan undang-undang dan platform pelaporan telah disediakan, ramai pekerja masih enggan melaporkan salah laku.
Kebimbangan terhadap tindakan balas, risiko kerjaya dan kurangnya kepercayaan terhadap sistem perlindungan terus menjadi penghalang utama.
Tanpa keyakinan terhadap mekanisme ini, ketelusan tidak dapat direalisasikan sepenuhnya.
Dalam konteks ini, peranan SPRM bukan hanya terhad kepada penguatkuasaan. Selain siasatan dan pendakwaan, SPRM turut memperluas fungsi pencegahan termasuk khidmat nasihat, audit integriti, penilaian risiko rasuah dan pelaksanaan pelan integriti organisasi.
Usaha ini bertujuan menangani kelemahan sistem sebelum ia berubah menjadi salah laku.
Namun, pencegahan memerlukan kerjasama.
Integriti tidak boleh dipikul oleh agensi penguatkuasaan semata-mata. Ia menuntut tanggungjawab bersama antara institusi, kepimpinan dan budaya organisasi. Tanpa pemilikan dalaman, pemantauan luaran hanya akan bersifat reaktif, bukan transformatif.
Akauntabiliti kepimpinan turut membentuk landskap integriti. Walaupun kerangka tadbir urus menekankan kepimpinan beretika, pelaksanaan yang tidak konsisten di peringkat tertinggi boleh melemahkan kredibiliti institusi.
Apabila penguatkuasaan dilihat selektif atau bersifat situasi, ia memberi isyarat bahawa integriti boleh dirundingkan.
Dan apabila integriti boleh dirundingkan, ia kehilangan kewibawaannya.
Selain itu, kekangan sumber sama ada kewangan mahupun tenaga kerja turut menjejaskan kelestarian inisiatif integriti. Walaupun integriti sering dianggap keutamaan strategik, ia tidak sentiasa disokong oleh pelaburan yang mencukupi.
Hal ini mengehadkan keupayaan organisasi untuk mengekalkan program secara berterusan.
Oleh itu, isu sebenar bukan kekurangan dasar, tetapi kekurangan integrasi antara dasar, pelaksanaan dan budaya.
Ketika Malaysia terus memperkukuh ekosistem tadbir urusnya, perbincangan mengenai mekanisme pengawasan tambahan termasuk potensi kerangka Ombudsman mencerminkan kesedaran bahawa integriti perlu disokong oleh struktur akauntabiliti yang lebih luas.
Dalam landskap ini, SPRM kekal sebagai tonggak utama, namun keberkesanannya semakin bergantung kepada sejauh mana institusi menghayati integriti sebagai nilai teras.
Perubahan yang lebih mendasar diperlukan.
Pertama, integriti mesti diakar dalam budaya organisasi. Ia tidak boleh dilihat sebagai keperluan luaran, tetapi sebagai tanggungjawab bersama yang diamalkan setiap hari.
Kedua, perlindungan pemberi maklumat perlu dibuktikan melalui tindakan yang konsisten dan jelas. Kepercayaan hanya terbina melalui kredibiliti, bukan sekadar pengisytiharan.
Ketiga, akauntabiliti kepimpinan mesti dilaksanakan tanpa kompromi. Konsistensi etika di peringkat tertinggi amat penting untuk memastikan integriti kekal di semua peringkat.
Akhir sekali, integriti perlu dilihat sebagai pelaburan jangka panjang. Peruntukan sumber yang mencukupi adalah kritikal untuk memastikan keberkesanan dan kelestarian inisiatif tadbir urus.
Malaysia telah membina asas institusi yang kukuh. Fasa seterusnya perlu menumpukan kepada penterjemahan sistem ini kepada realiti sebenar, di mana integriti bukan sahaja dikuatkuasakan, tetapi benar-benar diamalkan.
Dalam persekitaran tadbir urus yang semakin kompleks hari ini, integriti bukan lagi pilihan. Ia merupakan keperluan strategik untuk kepercayaan awam, ketahanan institusi dan kemajuan negara. – UTUSAN
DR. Azlan Abd. Aziz ialah Penolong Pesuruhjaya Kanan di Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) dan Ketua Cawangan Kompetensi dan Penyelidikan, SPRM. Beliau memiliki Ijazah Doktor Falsafah (PhD) dalam Pengurusan Awam, dengan pengkhususan dalam pelaksanaan integriti di syarikat berkaitan kerajaan (GLC).
