PADA 7 Februari lalu, Azerbaijan negara yang terletak di wilayah Kaukasia, telah mengadakan pilihan raya presiden awal. Menyaksikan penyandang, Presiden Ilham Aliyev memenangi pemilihan semula untuk penggal kelima dengan sokongan 92.05 peratus.
Sejurus selepas keputusan pilihan raya itu diumum, pengkritik politik antarabangsa utama Azerbaijan terutama barat dan beberapa pemimpin pembangkang mula menjerit, menuduh kerajaan Aliyev melakukan amalan pengundian yang korup.
Bersekongkol dengan golongan penentang ini termasuk tuduhan pilihan raya itu tidak sahih dan meragukan selain dakwaan proses pilihan raya telah ‘dihadkan’ adalah Pertubuhan Keselamatan dan Kerjasama Eropah (OSCE) yang mempersoalkan isu kerahsiaan undi, tiada pemantauan terhadap kemungkinan pengundian berulang dan sama ada undi dikira dan dilaporkan secara jujur.
Tetapi bagi saya bersama lebih 100 wartawan antarabangsa yang menyaksikan proses itu, ketelusan pengundian yang membawa kepada kemenangan besar Aliyev jelas. Ia tidak ada kena mengena sama ada dengan manipulasi pengundi atau penyelewengan pengundian.
Daripada pemerhatian, proses pilihan raya untuk pilihan raya presiden Azerbaijan boleh dikatakan antara yang paling telus di seluruh dunia, dengan setiap pengundi yang layak — termasuk etnik Armenia di negara itu yang telah menyokong pendudukan haram Armenia selama tiga dekad di bahagian wilayah penting negara itu — telah didaftarkan dan dibenarkan mengundi.
Ketelusan
Bukan sahaja terdapat senarai 6.5 juta pemilih berdaftar (di negara dengan 10.5 juta penduduk) boleh mengundi di setiap pusat mengundi yang sepadan, malah sekurang-kurangnya seorang wakil bagi wakili tujuh calon presiden berada di setiap 6,700 pusat mengundi untuk mengesahkan bahawa proses dijalankan secara terbuka dan telus.
Rakyat Azerbaijan yang tinggal di luar negara juga dibenarkan mengundi melalui 49 pusat mengundi di 47 negara. Di Malaysia tiada pusat mengundi kerana rakyatnya tidak sampai 50 orang,
Terdapat lebih daripada 790 pemerhati antarabangsa rasmi dari 72 negara dan institusi antarabangsa, dan 90,372 pemerhati Azerbaijan, termasuk wakil 83 pertubuhan bukan kerajaan (NGO) serta kumpulan pemerhati hak asasi manusia kebangsaan dan antarabangsa memantau pilihan raya itu.
“Pada asasnya, mana-mana warga Azerbaijan yang ingin berkhidmat sebagai pemerhati dibenarkan mendaftar,” jelas Pengerusi Suruhanjaya Pilihan Raya Pusat (CEC) Azerbaijan, Mazahir Panahov.
Di hampir setiap stesen mengundi terdapat pemeriksa yang mengesahkan setiap pengundi dengan mesin cap jari elektronik supaya maklumat mereka selari dengan pangkalan data nasional untuk memastikan tiada insiden pengundian pendua atau penggunaan identiti yang dipalsukan.
Semua pemerhati dibenarkan masuk ke pusat mengundi, di mana mereka boleh memeriksa bekas mengundi plastik yang lutsinar, dan kekal di premis itu sehingga semua undi telah dibuang dan dikira.
Kedua-dua pemerhati dan media – nasional dan antarabangsa – telah diberikan akses yang tidak pernah berlaku sebelum ini ke semua stesen mengundi, kecuali dalam tempat mengundi yang bertirai.
Selain itu, kerajaan Azerbaijan memasang kamera web di lebih 1,500 tempat mengundi di luar bilik mengundi.
“Kamera web ini meliputi seluruh premis tempat mengundi, membolehkan penstriman langsung dan pemantauan sebenar, menjejaki semua prosiding yang berlaku di premis tempat mengundi, kecuali di luar bilik mengundi, kerana pondok mengundi adalah satu-satunya tempat di stesen mengundi di mana kamera web tidak mempunyai strim langsung,” kata Panahov.
Calon-calon
Secara keseluruhan, terdapat tujuh calon yang bertanding, lima daripada parti politik — termasuk Aliyev — dan dua calon bebas.
Wakil dari sembilan parti politik Azerbaijan yang lain (yang tidak mempunyai calon dalam pilihan raya ini) juga diberikan kebenaran untuk berkhidmat sebagai pemerhati rasmi proses pilihan raya.
Setiap calon, tanpa mengira saiz kawasan pilihan raya mereka, diberikan jumlah masa siaran percuma yang sama di televisyen dan radio Azerbaijan dan akses penuh kepada pengundi di forum terbuka sebelum pilihan raya.
Sepanjang kempen dan proses mengundi, tiada satu pun insiden keganasan atau konfrontasi fizikal berlaku di mana-mana daripada 6,700 pusat mengundi pada 7 Februari.
Faktor Aliyev menang besar
Ada yang mempersoalkan, jika pilihan raya itu dilakukan secara adil dan terbuka seperti yang didakwa, mana mungkin Aliyev menang dengan margin yang begitu besar? Jawapannya mudah iaitu kedaulatan dan ekonomi.
Selama hampir 30 tahun, 20 peratus wilayah Azerbaijan yang diiktiraf antarabangsa dikenali sebagai Karabakh secara terang-terangan diduduki secara haram oleh tentera Armenia.
Walaupun empat resolusi Majlis Keselamatan Bangsa-Bangsa Bersatu pada tahun 1993, resolusi
Perhimpunan Agung PBB pada tahun 2008, dan percubaan pembrokeran yang tidak terkira banyaknya oleh entiti asing, Armenia enggan berganjak, malah meratakan lebih daripada 642,000 ekar hutan simpan untuk kepentingan mereka.
Orang Armenia bukan sahaja memusnahkan rumah, sekolah dan pusat agama di wilayah itu untuk untuk melombong sumber mineralnya secara haram, malah lebih 700,000 penduduk asli Azerbaijan turut disingkirkan.
Akhirnya, pada penghujung tahun 2020, kerajaan Azerbaijan mengambil tindakan ketenteraan terhadap Armenia, membebaskan semula sebahagian besar Karabakh, dan kemudian pada tahun 2023, memastikan semua wilayah bebas dari penduduk Armenia serta mengembalikan kedaulatan Azerbaijan 100 peratus.
Orang yang bertanggungjawab mengembalikan kedaulatan ini adalah Aliyev. Kedaulatan negara dan integriti wilayah adalah isu teras bagi hampir setiap warga Azerbaijan. Sebab itu usaha Aliyev dipuji yang mengukuhkan lagi popularitinya di seluruh negara.
Lebih-lebih lagi, sejak pembebasan wilayah yang diduduki tiga tahun lalu, kerajaan Aliyev telah melabur lebih daripada AS$6 bilion bagi membina semula rumah, sekolah, hospital dan infrastruktur pengangkutan di Karabakh.
Semua warga Azerbaijan yang dihalau oleh tentera Armenia pada 1980-an dan keturunan mereka ditawarkan rumah percuma di kawasan yang dibina semula, bersama dengan komuniti dan pembinaan bandar baharu.
Ekonomi juga menjadi faktor pendorong dalam pilihan raya demokratik, dan Azerbaijan tidak terkecuali. Walaupun diberkati dengan sumber gas asli dan petroleum yang banyak (yang kini membentuk kira-kira dua pertiga daripada KDNK negara), Azerbaijan dianggap sebagai wilayah yang miskin semasa era Soviet.
Tetapi di bawah program ekonomi strategik Aliyev, dan pemimpin sebelum itu Heydar, negara itu telah menjadi kuasa ekonomi serantau. Dalam dekad yang lalu, Azerbaijan melalui ‘zaman keemasan’ di mana kadar pertumbuhan purata mencapai tahap tertinggi dan kemiskinan menurun dengan ketara.
Secara purata, ekonomi berkembang sebanyak 15.3 peratus setahun dalam tempoh ini, terutamanya didorong oleh sektor minyak (pertumbuhan 21.5 peratus setahun), tetapi juga dengan sumbangan besar daripada sektor bukan minyak (11.1 peratus setahun). .
Akibatnya, kemiskinan menurun secara mendadak daripada 49.6 peratus pada 2001 kepada 4.3 peratus hari ini. Dalam erti kata lain, kebanyakan rakyat Azerbaijan kini hidup lebih baik berbanding dua dekad yang lalu, dan mereka mengiktiraf peningkatan itu dalam gaya hidup dan kewangan mereka kepada Aliyev.
Pilihan raya awal
Salah satu kritikan utama pada pilihan raya 7 Februari adalah ia bersifat preemptive. Pada asalnya ia dijadualkan pada Oktober 2025, tetapi dipercepatkan selama 20 bulan.
Berdasarkan maklum balas daripada Panahov, ia adalah ‘pilihan raya bersejarah’ kerana buat kali pertama dalam sejarah Azerbaijan pengundian boleh diadakan secara bebas di seluruh negara, termasuk Karabakh – wilayah yang baru dibebaskan.
Pembebasan Karabakh sudah tentu merangsang undi untuk presiden sekarang (walaupun realitinya Aliyev tidak memerlukannya, memandangkan pada April 2018, beliau menang dengan 83.5 peratus majoriti).
Tetapi menurut Pengerusi pusat pemikir bebas Pusat Analisis Hubungan Antarabangsa, Farid Shafiyev, sejarah ialah mereka mengadakan pilihan raya di seluruh wilayah buat kali pertama.
Shafiyev berkata, kini rakyat Azerbaijan – dan diharapkan, orang Armenia – boleh melepasi tempoh permusuhan mereka dan mula membina keamanan, elemen yang sangat diperlukan di rantau ini dan dunia.
Aznan Bakar ialah Pengarang Utusan Malaysia dan Mingguan Malaysia.
