KERUGIAN berulang agensi badan berkanun dan syarikat berkaitan kerajaan (GLC) bukan sekadar mencerminkan prestasi perniagaan yang lemah, malah menimbulkan persoalan tentang integriti, keberkesanan tadbir urus, keupayaan pengurusan dan akauntabiliti pihak yang diberi amanah menjaga kepentingan kerajaan.
Apabila sesebuah syarikat mempunyai ketua pegawai eksekutif (CEO), pengurusan kanan, lembaga pengarah, wakil kementerian, jawatankuasa audit dan juruaudit, mengapa masih terdapat subsidiari agensi kerajaan yang mengalami kerugian besar selama beberapa tahun berturut-turut?
Laporan Ketua Audit Negara (LKAN) 1/2026 pada 23 Februari lalu mendedahkan 24 daripada 42 syarikat subsidiari di bawah lima agensi Persekutuan mengalami kerugian selama tiga tahun berturut-turut, dari 2022 hingga 2024.
Pada tahun kewangan 2024 sahaja, jumlah kerugian syarikat berkenaan mencecah RM466.57 juta. Subsidiari itu berada di bawah Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP), Lembaga Kemajuan Tanah Persekutuan (FELDA), Kumpulan Wang Persaraan (Diperbadankan) (KWAP), Lembaga Tabung Haji (TH) dan Lembaga Tabung Angkatan Tentera (LTAT).
Daripada 211 syarikat subsidiari di bawah 58 agensi Persekutuan, sebanyak 74 syarikat mencatatkan kerugian berjumlah RM1.819 bilion pada 2024. Sebanyak 127 syarikat pula memperoleh keuntungan RM4.371 bilion, manakala 10 lagi tidak aktif.
Angka ini menunjukkan keadaan yang perlu diberi perhatian, namun tidak bermakna semua syarikat berkenaan mempunyai masalah sama atau setiap kerugian berpunca daripada kelemahan pengurusan.
Setiap entiti perlu dinilai berdasarkan mandat, kedudukan kewangan dan punca kerugiannya. Bagaimanapun, kerugian berulang menuntut penjelasan yang jelas serta bukti langkah pemulihan benar-benar dilaksanakan.
Kementerian Pengajian Tinggi (KPT), misalnya, melaporkan UiTM Holdings Sdn. Bhd., syarikat pegangan pelaburan milik penuh Universiti Teknologi Mara (UiTM), mencatatkan kerugian terkumpul sebelum cukai sebanyak RM157.04 juta bagi tahun 2017, 2018, 2019 dan 2021.
Perkara ini menimbulkan persoalan tentang pengurusan pelaburan, tadbir urus korporat dan keberkesanan pengawasan lembaga pengarah.
Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) turut menjalankan siasatan berkaitan kemungkinan salah laku.
KERUGIAN BESAR MENUNTUT PENJELASAN
Isu pengurusan pelaburan TH memperlihatkan kesan kewangan yang besar apabila keputusan pelaburan menimbulkan masalah serius. Menurut laporan pada Ogos 2026, kerugian daripada 14 pelaburan bermasalah menghampiri RM13 bilion. Daripada jumlah itu, kira-kira RM10.2 bilion ditanggung kerajaan melalui mekanisme penyelamatan pada 2018, manakala RM2.6 bilion merupakan kerugian penjejasan nilai yang ditanggung TH antara 2018 hingga 2025 bagi pelaburan yang masih diuruskan.
Tujuh daripada 14 pelaburan itu mengalami kerugian 100 peratus daripada nilai pelaburan.
Laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mengenai pengurusan dan operasi TH bagi tempoh 2014 hingga 2020 turut membawa siasatan serta tindakan mahkamah terhadap beberapa individu. Antaranya, bekas Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama), Datuk Seri Jamil Khir Baharom, dilaporkan berdepan pertuduhan berkaitan pelupusan dana TH berjumlah kira-kira RM860.3 juta kepada sebuah syarikat di Arab Saudi.
Pertuduhan bukan sabitan bersalah, namun perkembangan ini menunjukkan isu tadbir urus institusi tidak boleh dilihat sebagai angka dalam laporan kewangan semata-mata.
Kes FELDA pula memperlihatkan kepentingan proses undang-undang dalam menentukan tanggungjawab individu. Pada 10 Februari 2026, Mahkamah Persekutuan mengembalikan sabitan terhadap bekas Pengerusi FELDA, Tan Sri Mohd Isa Abdul Samad, atas sembilan pertuduhan rasuah berjumlah RM3.09 juta. Mahkamah turut mengembalikan hukuman penjara enam tahun dan denda RM15.45 juta berkaitan pembelian Merdeka Palace Hotel & Suites di Kuching melalui FELDA Investment Corporation Sdn. Bhd. (FICSB).
Sementara itu, kes Kuala Lumpur Vertical City (KLVC) melibatkan dua bekas pegawai kanan FELDA yang didakwa di mahkamah pada September 2026. Bekas Ketua Pegawai Eksekutif FIC, Mohd. Zaid Abdul Jalil, berdepan dua pertuduhan menipu, manakala bekas Pengarah Besar FELDA, Datuk Faizoull Ahmad, berdepan satu pertuduhan berkaitan urusan tanah FELDA. Kedua-duanya mengaku tidak bersalah dan kes masih dalam proses mahkamah.
Kes-kes ini perlu dibezakan mengikut fakta dan status undang-undang masing-masing. Namun, transaksi bernilai besar tetap menuntut penelitian terhadap proses kelulusan, penilaian aset, usaha wajar, pengurusan risiko dan kawalan dalaman.
Tanggungjawab jenayah seseorang pula mesti ditentukan berdasarkan bukti serta undang-undang, bukannya semata-mata kerana syarikat mengalami kerugian.
CEO DAN LEMBAGA PENGARAH PERLU DINILAI
CEO serta pengurusan kanan bertanggungjawab terhadap operasi, pelaksanaan strategi dan pencapaian sasaran syarikat. Mereka perlu menjelaskan keputusan yang dibuat, khususnya apabila prestasi merosot atau kerugian berulang. Namun, akauntabiliti tidak seharusnya terhenti pada pihak pengurusan.
Lembaga pengarah mempunyai tanggungjawab mengawasi strategi, menilai risiko dan memastikan keputusan dibuat demi kepentingan syarikat. Peranan mereka bukan sekadar menerima laporan, menghadiri mesyuarat atau meluluskan cadangan pengurusan. Mereka perlu meneliti andaian, meminta penjelasan berasaskan bukti serta memastikan tindakan pembetulan dilaksanakan.
Oleh itu, jika CEO dinilai berdasarkan prestasi syarikat, maka lembaga pengarah juga perlu dinilai berdasarkan mutu pengawasan. Kerugian tidak secara automatik membuktikan kegagalan seseorang pengarah, tetapi kerugian berulang sepatutnya mendorong penelitian terhadap keputusan dan tindakan yang telah diambil.
Pelantikan wakil kementerian pula perlu berasaskan merit, integriti, pengalaman dan kemahiran yang sesuai. Pengarah tidak semestinya pakar dalam semua bidang kewangan tetapi mereka perlu mampu memahami operasi syarikat, menilai laporan, mendapatkan nasihat profesional dan mempersoalkan keputusan berisiko tinggi.
Kementerian juga tidak boleh menganggap tanggungjawabnya selesai selepas melantik wakil ke dalam lembaga pengarah. Keberkesanan mereka perlu dinilai secara berkala, termasuk ketika mempertimbangkan pelantikan semula. Kehadiran dalam mesyuarat bukan ukuran tunggal prestasi tetapi mutu pertimbangan, keberanian menegur kelemahan dan tindakan susulan jauh lebih penting.
Ahli lembaga pengarah berhak menerima elaun yang diluluskan secara sah. Namun, bayaran itu perlu disertai pelaksanaan amanah yang berkesan. Jangan sampai mesyuarat terus berlangsung dan elaun terus dibayar sedangkan kelemahan sama berulang tanpa penyelesaian yang meyakinkan.
Beberapa langkah perlu dilaksanakan bagi memastikan pengurusan dan pengawasan syarikat subsidiari lebih berkesan:
– Tetapkan petunjuk prestasi utama (KPI) yang jelas bagi CEO dan pengurusan kanan, merangkumi sasaran kewangan, pengurusan risiko serta pelaksanaan pelan pemulihan.
– Nilai prestasi lembaga pengarah secara berkala berdasarkan kompetensi, kualiti pengawasan, sumbangan dalam membuat keputusan dan tindakan susulan terhadap kelemahan yang dikenal pasti.
– Perkukuh pemantauan kementerian terhadap syarikat di bawah seliaannya, termasuk menilai keberkesanan wakil yang dilantik, khususnya apabila kerugian berulang atau risiko kewangan meningkat.
– Wajibkan pelan pemulihan yang terukur bagi syarikat yang mengalami kerugian berulang. Pelan tersebut perlu mengenal pasti punca masalah, tindakan khusus, pegawai bertanggungjawab, tempoh pelaksanaan dan ukuran kejayaan. Jika usaha itu gagal, strategi perniagaan perlu dinilai semula.
– Pertimbangkan penstrukturan semula, penggabungan atau penutupan bagi syarikat yang tidak lagi berdaya maju apabila penilaian profesional menunjukkan langkah tersebut wajar. Sebarang tindakan terhadap pengurusan atau pengarah pula hendaklah berdasarkan bukti, prestasi dan proses yang adil.
RAKYAT BERHAK MENDAPAT JAWAPAN
GLC dan subsidiari agensi kerajaan mengurus kepentingan ekonomi yang memberi kesan kepada negara serta rakyat. Oleh itu, ketelusan dan akauntabiliti tidak boleh dianggap perkara sampingan.
Kerugian akibat mandat sosial atau strategik yang diluluskan perlu dibezakan daripada kerugian berpunca daripada kelemahan pengurusan. Kedua-duanya tetap memerlukan penjelasan tentang kos, rasional keputusan dan hasil yang dicapai.
Rakyat tidak menuntut setiap syarikat memperoleh keuntungan setiap tahun. Sebaliknya, mereka berhak mengharapkan pengurusan yang cekap, keputusan bertanggungjawab, pengawasan berkesan dan tindakan pembetulan apabila masalah dikenal pasti.
Persoalannya, jika sistem pengurusan, audit dan pengawasan sudah diwujudkan, mengapa masih terdapat syarikat yang rugi selama tiga tahun berturut-turut? CEO perlu menjelaskan prestasi, lembaga pengarah mesti bertanggungjawab terhadap keberkesanan pengawasan, manakala kementerian perlu memastikan pemantauan berjalan dengan berkesan.
Amanah mengurus kepentingan kerajaan bukan sekadar soal memegang jawatan tetapi memastikan setiap keputusan dapat dipertanggungjawabkan. –UTUSAN
DATUK Mohamad Fauzi Husin ialah Presiden Pertubuhan Integriti Dan Antirasuah Malaysia (INTRAS) dan bekas Timbalan Pesuruhjaya Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM).
