PENGGUNAAN ChatGPT dan kecerdasan buatan (AI) untuk mendapatkan maklumat berkaitan agama semakin meluas. Namun, bolehkah AI dianggap sebagai ‘mufti’ dan mengeluarkan fatwa? Jawapannya, tidak.
AI boleh menjadi alat bantu untuk mencari, menyusun dan menerangkan maklumat agama tetapi tidak boleh menggantikan peranan ulama atau institusi fatwa.
AI menghasilkan jawapan berdasarkan data, corak bahasa dan konteks soalan yang diberikan. Ia mampu merumuskan perbahasan, membandingkan pandangan serta menerangkan istilah yang sukar. Namun, menghasilkan jawapan tidak sama dengan mempunyai autoriti untuk menetapkan hukum.
Persoalan syariah memerlukan penguasaan al-Quran, hadis, usul fiqh, qawaid fiqhiyyah, maqasid syariah, bahasa Arab serta kefahaman terhadap keadaan sebenar sesuatu isu.
Tambahan pula, AI boleh melakukan kesilapan atau menghasilkan maklumat yang kelihatan benar tetapi sebenarnya tidak tepat.
Dalam persoalan agama, kesalahan menisbahkan hadis, sumber kitab atau pandangan ulama boleh membawa kekeliruan. Oleh itu, jawapan yang kelihatan yakin tidak semestinya benar dan perlu disemak sebelum dipercayai atau disebarkan.
AI tetap mempunyai manfaat besar jika digunakan pada tempatnya. Ia boleh membantu memahami konsep asas, mencari rujukan, menyusun persoalan dan menyediakan gambaran awal sebelum seseorang mendapatkan penjelasan daripada ustaz, ilmuwan atau pihak berautoriti.
Bagi isu yang melibatkan talak, faraid, hibah, wasiat, perkahwinan, muamalat atau perkara akidah yang rumit, rujukan langsung kepada pihak berkelayakan amat penting.
Dalam konteks Malaysia, masyarakat boleh mendapatkan pengesahan melalui institusi fatwa negeri, Jabatan Mufti, Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (Jakim) serta kitab dan sumber muktabar. Prinsipnya mudah, gunakan AI untuk membantu memahami ilmu, bukan menentukan hukum.
AI bukan musuh ilmu agama. Teknologi ini boleh menjadi jambatan pengetahuan sekiranya digunakan secara berhemah. Namun, AI tidak menjadi mufti hanya kerana mampu mengakses banyak maklumat. Fatwa memerlukan ilmu, metodologi, hikmah, pertimbangan maslahat dan amanah terhadap hukum yang diputuskan.
Teknologi mungkin semakin pintar tetapi autoriti ilmu tidak terbina melalui algoritma semata-mata. Dalam urusan agama, kita bukan sekadar memerlukan jawapan yang pantas tetapi jawapan yang benar, berautoriti dan bertanggungjawab.-UTUSAN
MOHD KHAIRULAZMAN ABU BAKAR
Ketua Unit Komunikasi Korporat,
Politeknik Hulu Terengganu (PHT)
