Sejak kebelakangan ini, isu penghinaan terhadap raja semakin mendapat perhatian masyarakat, khususnya melalui media sosial. Dalam keadaan tertentu, kebebasan bersuara ini disalahgunakan sehingga muncul kenyataan berbentuk penghinaan, fitnah, cacian, dan hasutan terhadap institusi diraja.
Situasi ini boleh menimbulkan ketegangan masyarakat, mengganggu keharmonian negara, serta mencabar kestabilan sistem kenegaraan Malaysia.
Oleh itu, isu penghinaan terhadap raja perlu ditangani secara menyeluruh melalui pendekatan pendidikan, penguatkuasaan undang-undang, kawalan media sosial, dan pembentukan budaya komunikasi yang matang dalam kalangan rakyat.
Kedudukan Institusi Diraja di Malaysia
Walaupun kuasa raja dalam sistem moden adalah tertakluk kepada Perlembagaan dan nasihat kerajaan, institusi ini tetap mempunyai nilai simbolik yang tinggi dalam identiti negara. Oleh sebab itu, penghinaan terhadap raja sering dianggap bukan sekadar serangan terhadap individu, tetapi juga terhadap institusi negara dan keharmonian masyarakat.
Perlu dingat juga bahawa Parlimen merangkumi Yang Di Pertuan Agong, Dewan Rakyat dan Dewan Negara. Oleh itu Raja-Raja Melayu adalah sebahagian dari Parlimen itu sendiri.
Faktor Penghinaan Terhadap Raja
Pengaruh Media Sosial: Media sosial menjadi faktor utama peningkatan kes penghinaan terhadap raja. Platform seperti Facebook, TikTok, X, YouTube, dan Instagram membolehkan kandungan disebarkan secara pantas kepada jutaan pengguna. Ramai individu menulis komen secara emosi tanpa mempertimbangkan implikasi undang-undang atau sensitiviti masyarakat.
Tambahan pula, budaya tular menyebabkan sesetengah pihak sengaja menghasilkan kandungan provokatif demi perhatian dan populariti.
Kurangnya Pendidikan Sivik dan Perlembagaan: Sebahagian rakyat, khususnya generasi muda, kurang memahami fungsi sebenar institusi diraja dalam sistem negara. Ada yang menyamakan sistem Malaysia dengan republik dan tidak memahami batas kebebasan bersuara menurut undang-undang tempatan.
Kekurangan pengetahuan sejarah dan perlembagaan menyebabkan ada pihak mengeluarkan kenyataan yang melampaui batas tanpa menyedari kesannya.
Provokasi Politik dan Sentimen Kaum: Dalam suasana politik yang tegang, institusi diraja kadangkala dijadikan bahan perdebatan atau alat propaganda politik. Situasi ini boleh menyebabkan penyokong politik tertentu mengeluarkan kenyataan melampau yang akhirnya mencetuskan penghinaan terhadap raja.
Di Malaysia yang berbilang kaum dan agama, isu sensitif berkaitan institusi negara mudah menimbulkan ketegangan sosial jika tidak dikawal.
Penyebaran Maklumat Palsu: Maklumat tidak sahih atau fitnah mengenai institusi diraja juga boleh mempengaruhi persepsi masyarakat. Apabila berita palsu disebarkan berulang kali, sebahagian pengguna media sosial mungkin mempercayainya lalu bertindak mengeluarkan komen menghina atau menghasut.
UNDANG-UNDANG
Walaupun Malaysia tidak mempunyai satu akta khusus bernama “Akta Penghinaan Raja”, terdapat beberapa undang-undang yang sering digunakan untuk menangani kes berkaitan penghinaan terhadap institusi diraja.
Akta Hasutan 1948
Akta ini merupakan antara undang-undang utama yang digunakan dalam kes berkaitan penghinaan terhadap raja.
Menurut Seksyen 3, sesuatu kenyataan dianggap mempunyai “kecenderungan menghasut” jika ia nembawa kebencian atau penghinaan terhadap raja atau kerajaan, menghasut rakyat supaya tidak setia kepada negara atau menimbulkan permusuhan antara kaum atau golongan masyarakat.
Seseorang boleh disiasat walaupun kenyataan dibuat melalui media sosial, video, ucapan, atau penerbitan dalam talian.
Akta ini sering menjadi perdebatan kerana ada pihak menganggapnya penting untuk menjaga ketenteraman awam, manakala pihak lain melihatnya sebagai terlalu luas dan boleh menjejaskan kebebasan bersuara.
Akta Komunikasi dan Multimedia 1998
Seksyen 233 akta ini sering digunakan terhadap kandungan dalam talian yang dianggap jelik, mengancam, palsu atau bersifat menyakitkan hati dengan niat mengganggu orang lain.
Individu yang memuat naik hantaran menghina raja, meme keterlaluan, video provokatif, atau komen melampau boleh disiasat di bawah seksyen ini.
Dengan perkembangan media sosial, akta ini menjadi antara instrumen utama pihak berkuasa dalam mengawal penyebaran kandungan sensitif.
Kanun Keseksaan
Beberapa seksyen dalam Kanun Keseksaan boleh digunakan bergantung pada bentuk kesalahan, termasuk fitnah jenayah, ugutan, hasutan keganasan dan tindakan yang boleh mengganggu ketenteraman awam.
Jika sesuatu kenyataan mendorong permusuhan atau mencetuskan ketegangan masyarakat, tindakan boleh diambil di bawah undang-undang jenayah.
Peruntukan Dalam Perlembagaan
Perlembagaan Persekutuan menjamin kebebasan bersuara melalui Perkara 10. Namun, kebebasan ini tidak bersifat mutlak kerana Parlimen boleh mengenakan sekatan demi keselamatan negara, ketenteraman awam, moral, dan keharmonian masyarakat.
Ini bermaksud rakyat bebas menyuarakan pendapat, tetapi tetap tertakluk kepada batas undang-undang.
Perbezaan Antara Kritikan dan Penghinaan
Salah satu isu paling penting dalam perbincangan ini ialah membezakan antara kritikan yang dibenarkan dalam demokrasi dan penghinaan yang melanggar undang-undang.
Kritikan yang Sah
Kritikan dianggap sah apabila disampaikan secara sopan, berdasarkan fakta dan bertujuan membincangkan isu secara rasional. Ia juga harus tidak mengandungi fitnah atau hasutan kebencian.
Dalam demokrasi, rakyat berhak membincangkan dasar, institusi dan isu kenegaraan selagi dilakukan dengan tertib.
Penghinaan dan Hasutan
Penghinaan pula biasanya melibatkan secara atau tidak langsung kata-kata kesat, cacian melampau, penyebaran fitnah, menghina, tuduhan tanpa bukti atau seruan membenci atau memusuhi institusi diraja.
Kenyataan seperti ini dianggap berbahaya kerana boleh menimbulkan kemarahan masyarakat dan mengancam keharmonian negara.
Jika ada pertuduhan yang dibawa ke mahkamah, mahkamah biasanya akan menilai mens rea (niat individu) serta actus rea seperti cara penyampaian, konteks kenyataan, kesan terhadap masyarakat dan tahap provokasi kandungan tersebut.
Langkah Menangani Isu Penghinaan Terhadap Raja
Memperkukuhkan Pendidikan Sivik: Sekolah dan universiti perlu memperkukuhkan pendidikan mengenai: Sejarah negara, sistem raja berperlembagaan, peranan Yang di-Pertuan Agong, hak dan tanggungjawab warganegara, serta etika penggunaan media sosial.
Apabila rakyat memahami sistem negara dengan lebih baik, risiko penghinaan akibat kejahilan dapat dikurangkan.
Penguatkuasaan Undang-Undang Secara Adil: Undang-undang perlu dikuatkuasakan secara konsisten tanpa mengira latar belakang politik atau sosial individu. Ketelusan dalam tindakan undang-undang penting bagi mengelakkan persepsi pilih kasih.
Pada masa yang sama, penguatkuasaan juga perlu seimbang agar tidak menutup ruang perbincangan akademik dan kebebasan bersuara yang sah.
Kawalan dan Tanggungjawab Media Sosial: Platform media sosial perlu bekerjasama dengan pihak berkuasa bagi menangani penyebaran kandungan melampau dan berunsur kebencian.
Pengguna pula perlu menyemak fakta sebelum berkongsi, mengelakkan penyebaran fitnah dan menggunakan bahasa yang beradab ketika memberi pandangan.
Memupuk Budaya Dialog yang Matang: Masyarakat perlu dididik supaya menyelesaikan perbezaan pandangan melalui dialog dan hujah yang rasional, bukan melalui penghinaan atau kebencian.
Budaya komunikasi matang sangat penting dalam negara berbilang kaum seperti Malaysia kerana isu sensitif boleh mencetuskan ketegangan jika tidak dikendalikan dengan baik.
Isu penghinaan terhadap raja di Malaysia merupakan perkara serius kerana melibatkan institusi penting dalam sistem kenegaraan negara. Walaupun kebebasan bersuara dijamin oleh Perlembagaan, hak tersebut tetap mempunyai batas demi menjaga keamanan dan keharmonian masyarakat.
Penghinaan terhadap raja tidak boleh dipandang ringan kerana ia berpotensi menimbulkan ketegangan sosial dan menggugat kestabilan negara. Namun, dalam masa yang sama, ruang untuk kritikan yang beradab dan perbincangan akademik tetap perlu dipelihara dalam sebuah negara demokrasi.
Oleh itu, penyelesaian terbaik ialah melalui keseimbangan antara pendidikan sivik, penguatkuasaan undang-undang yang adil, penggunaan media sosial secara bertanggungjawab, dan pembentukan budaya komunikasi yang matang.
Dengan pendekatan ini, masyarakat dapat mengekalkan penghormatan terhadap institusi diraja tanpa mengabaikan prinsip demokrasi dan kebebasan bersuara yang sihat. – UTUSAN
Datuk Zainul Rijal Abu Bakar ialah Pengerusi Pertubuhan-Pertubuhan Pembela Islam.
