KEMALANGAN jalan raya bukan berlaku tanpa sebab. Setiap nahas melibatkan faktor fizik seperti jisim kenderaan, kelajuan, jarak membrek, titik buta dan keadaan persekitaran.
Memahami prinsip ini penting untuk meningkatkan keselamatan pengguna jalan raya, khususnya kanak-kanak yang menaiki motosikal.
Perbezaan saiz antara motosikal dengan lori menyebabkan penunggang lebih terdedah kepada kecederaan serius. Lori mempunyai struktur keluli dan kabin yang melindungi pemandu, manakala penunggang motosikal hanya bergantung pada kelengkapan keselamatan seperti topi keledar.
Ketika perlanggaran berlaku, tubuh penunggang menerima kesan hentakan secara langsung, sekali gus meningkatkan risiko kecederaan parah atau kematian.
Topi keledar piawaian SIRIM dapat mengurangkan kecederaan kepala, tetapi tidak melindungi seluruh tubuh daripada hentakan. Oleh itu, pemakaian kelengkapan keselamatan perlu disertai langkah pencegahan lain, termasuk mematuhi had kelajuan dan mengelakkan muatan berlebihan.
Dari sudut fizik, tenaga kinetik meningkat mengikut kuasa dua kelajuan. Apabila kelajuan meningkat dua kali ganda, tenaga yang perlu diserap ketika perlanggaran bertambah empat kali ganda. Keadaan jalan, cengkaman tayar dan masa tindak balas pemandu turut mempengaruhi jarak berhenti.
Membawa tiga orang menaiki motosikal juga boleh menjejaskan kestabilan kerana reka bentuk kenderaan itu mempunyai had muatan tertentu. Pertambahan penumpang mengubah pusat graviti dan meningkatkan beban yang perlu dikawal ketika membrek atau mengambil selekoh.
Risiko menjadi lebih besar apabila kanak-kanak dibawa melalui jalan sempit yang turut digunakan kenderaan berat.
Titik buta lori pula menambah bahaya. Kedudukan kabin yang tinggi mengehadkan pandangan pemandu terhadap objek rendah di sekitar kenderaan, khususnya berhampiran bahagian hadapan dan sisi.
Pada masa sama, silauan matahari, jerebu serta jalan basah boleh mengurangkan penglihatan dan melambatkan tindak balas.
Pengguna motosikal perlu mengelakkan kawasan ini, manakala pemandu lori hendaklah memastikan keadaan sekeliling selamat sebelum bergerak atau membelok.
Justeru, pendidikan keselamatan jalan raya perlu menerangkan prinsip fizik secara mudah dan praktikal.
Pengguna mesti memahami kesan kelajuan, jarak membrek dan keadaan cuaca agar dapat membuat keputusan yang lebih selamat. Penggunaan kamera papan pemuka juga boleh membantu merekod kejadian serta menyokong siasatan apabila berlaku kemalangan.
Bagi keluarga yang mempunyai kemampuan, penggunaan kereta yang dilengkapi ciri keselamatan sesuai boleh memberikan perlindungan tambahan kepada anak-anak berbanding motosikal. Namun, keadaan dan tahap keselamatan kenderaan perlu diperiksa sebelum digunakan.
Kemalangan jalan raya terus meragut ribuan nyawa setiap tahun, dengan penunggang dan pembonceng motosikal antara golongan paling terdedah. Keadaan ini menuntut tindakan bersama melalui penguatkuasaan, pendidikan dan perubahan sikap.
Memahami sains di sebalik pergerakan kenderaan bukan sekadar ilmu di bilik kuliah. Pengetahuan itu boleh membantu pengguna menilai risiko, mengubah tingkah laku dan membuat pilihan lebih selamat demi memastikan anak-anak pulang ke pangkuan keluarga. – UTUSAN
PROFESOR MADYA DR. NAZRUL ANUAR NAYAN
Fakulti Kejuruteraan dan Alam Bina,
Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM).
