BELANJAWAN 2027 yang akan dibentangkan pada Jumaat ini perlu mengambil kira pelbagai kemungkinan ekonomi termasuk risiko konflik geopolitik yang boleh memberi kesan terhadap harga minyak, makanan, kos pengangkutan, rantaian bekalan dan nilai ringgit.
Risiko geopolitik kini perlu diberi perhatian lebih besar dalam penyediaan belanjawan berikutan kesannya yang boleh merebak kepada pelbagai sektor ekonomi dan akhirnya memberi tekanan kepada kehidupan rakyat.
Malaysia sendiri sudah merasai kesan konflik di Asia Barat apabila ketegangan yang berlaku menyebabkan harga minyak dunia meningkat, sekali gus memberi tekanan kepada kos pengangkutan, logistik dan bekalan barangan.
Kenaikan harga minyak dunia turut memberi kesan terhadap harga bahan api. Pada Julai lalu, harga petrol RON97 dan RON95 tanpa subsidi serta diesel tanpa subsidi masing-masing meningkat susulan kenaikan harga minyak mentah dunia selepas tercetusnya konflik antara Amerika Syarikat dan Iran.
Keadaan itu menunjukkan bahawa walaupun Malaysia merupakan negara pengeluar minyak, kita tidak sepenuhnya terlindung daripada kejutan pasaran tenaga dunia.
Malah, hampir 40 peratus keperluan minyak mentah Malaysia melalui Selat Hormuz, menjadikan sebarang gangguan terhadap laluan berkenaan berpotensi memberi kesan kepada bekalan dan kos penghantaran.
Kesan konflik bukan hanya berlaku melalui kenaikan harga minyak, sebaliknya turut melibatkan peningkatan kos penghantaran, insurans, pengangkutan dan logistik.
Apabila kos pengangkutan meningkat, kesannya boleh dirasai secara berperingkat oleh pengguna apabila kos membawa makanan, bahan mentah dan barangan ke pasaran turut meningkat.
Dalam masa sama, permintaan terhadap produk petroleum di Malaysia melebihi pengeluaran domestik bagi sesetengah produk, menyebabkan negara perlu mendapatkan bekalan dari pasaran antarabangsa bagi memenuhi keperluan dalam negara.
Situasi itu membuktikan bahawa Malaysia tidak boleh menganggap kedudukan negara pengeluar minyak sebagai jaminan bahawa ekonomi negara tidak akan terjejas sekiranya berlaku gangguan bekalan tenaga dunia.
Kerajaan juga tidak boleh menyediakan Belanjawan 2027 berdasarkan satu jangkaan ekonomi sahaja.
Sebaliknya, kerajaan perlu mempunyai beberapa kemungkinan keadaan ekonomi, termasuk keadaan asas, kejutan sederhana dan kejutan besar supaya tindakan dapat diambil dengan lebih pantas sekiranya berlaku perubahan mendadak.
Pendekatan berasaskan beberapa kemungkinan keadaan ekonomi ini penting kerana kerajaan tidak perlu cuba meramalkan bila sesuatu konflik akan berlaku, sebaliknya perlu bersedia dengan rancangan sekiranya konflik itu benar-benar berlaku.
Belanjawan perlu disediakan dengan mengambil kira kemungkinan berlaku kenaikan harga minyak untuk tempoh enam atau 12 bulan, gangguan perdagangan antarabangsa, kelemahan nilai mata wang serta peningkatan kos makanan dan logistik.
Bank Negara Malaysia sendiri sebelum ini memberi perhatian terhadap risiko konflik di Asia Barat yang boleh mengganggu pengeluaran minyak dan gas, laluan perdagangan serta kos tenaga.
Jika gangguan berlaku untuk tempoh panjang, kesannya boleh merebak kepada harga barangan dan perkhidmatan apabila peningkatan kos tenaga mula dipindahkan kepada pengguna.
Keadaan itu akhirnya boleh meningkatkan inflasi dan mengurangkan kuasa beli isi rumah, khususnya golongan berpendapatan rendah dan sederhana.
Oleh itu, Belanjawan 2027 perlu juga mengambil kira kesan geopolitik terhadap kumpulan tertentu yang paling mudah terjejas, khususnya golongan muda yang baru memasuki pasaran kerja, keluarga B40 dan M40, serta usahawan dan pemilik perniagaan kecil.
Golongan muda berpendapatan gaji rendah sering tidak mempunyai simpanan yang mencukupi untuk menampung kenaikan kos sara hidup secara mendadak, manakala keluarga B40 dan M40 memperuntukkan sebahagian besar pendapatan mereka untuk makanan, pengangkutan dan keperluan asas yang paling cepat terkesan oleh kenaikan harga bahan api.
Bagi usahawan dan perniagaan kecil pula, peningkatan kos bahan mentah, logistik dan tenaga boleh menghakis margin keuntungan dengan pantas, sekali gus menjejaskan keupayaan mereka untuk terus beroperasi dan mengekalkan pekerja.
Justeru, sebarang langkah bantuan perlu disasarkan dengan tepat kepada kumpulan ini supaya mereka tidak menanggung beban kejutan luar secara tidak seimbang.
Sebab itu, kerajaan perlu menyediakan ruang kewangan yang boleh digunakan dengan segera sekiranya negara berdepan kejutan ekonomi yang besar.
Mekanisme berkenaan perlu berfungsi sebagai mekanisme luar jangka atau penampan kejutan kewangan, bukannya sekadar menyediakan satu tabung besar yang tidak digunakan.
Kerajaan perlu menetapkan keadaan tertentu yang membolehkan penampan itu diaktifkan dengan segera, contohnya apabila berlaku kenaikan mendadak harga makanan, bahan api atau kos logistik.
Langkah itu membolehkan kerajaan bertindak tanpa perlu menunggu terlalu lama untuk menyediakan peruntukan baharu apabila krisis sudah berlaku.
Perancangan yang sama perlu digunakan terhadap bekalan makanan kerana konflik geopolitik boleh mengganggu laluan perdagangan dan meningkatkan kos membawa masuk bahan makanan serta input pertanian.
Malaysia juga perlu melihat risiko tersebut dari sudut bekalan tenaga, makanan, bahan mentah, pengangkutan, perdagangan dan nilai ringgit secara menyeluruh.
Kerajaan juga perlu menjalankan ujian ketahanan kewangan berdasarkan beberapa keadaan, termasuk senario harga minyak yang lebih tinggi untuk tempoh enam atau 12 bulan, gangguan perdagangan serta kelemahan nilai mata wang.
Tujuannya bukan untuk menakutkan pasaran atau rakyat, tetapi memastikan kerajaan mempunyai rancangan yang jelas sekiranya berlaku kejutan besar terhadap ekonomi.
Kita tidak boleh hanya bertindak selepas krisis berlaku kerana ketika itu kos untuk bertindak mungkin lebih tinggi dan ruang untuk membuat keputusan juga lebih terhad.
Pengalaman Malaysia ketika harga minyak dunia meningkat menunjukkan bahawa konflik geopolitik yang berlaku jauh dari negara ini tetap boleh sampai kepada pengguna melalui harga bahan api, kos pengangkutan, harga barangan dan perbelanjaan isi rumah.
Justeru, Belanjawan 2027 perlu melihat risiko geopolitik sebagai sebahagian daripada perancangan kewangan negara dan bukan sekadar ancaman luar biasa yang berlaku sekali-sekala.
Dalam pada itu, kerajaan juga perlu mengambil kira pelbagai pandangan daripada pakar ekonomi serta Ahli Parlimen, termasuk pihak pembangkang, dalam melontarkan pandangan dan cadangan bagi memastikan setiap dasar yang dirangka mengambil kira kepentingan rakyat.
Apa yang lebih penting, Belanjawan 2027 bukan sekadar perlu merancang bagaimana negara membelanjakan wang, tetapi turut menyediakan ruang dan keupayaan untuk bertindak apabila dunia berdepan kejutan yang tidak dapat dijangka. – UTUSAN
DATUK Seri Ahmad Faizal Azumu ialah bekas Menteri Besar Perak.
