Menjaga kesihatan burung memerlukan ketelitian dan tindakan pantas, terutama apabila tanda penyakit sukar dikesan. Itu cabaran harian Pegawai Veterinar Junior di Taman Burung Kuala Lumpur, Dr. Rafeah Ibrahim, 29, dalam memastikan kesejahteraan penghuni bersayap di taman berkenaan.
SITUASI SETIAP HARI BERBEZA
BUKAN sekadar memberi ubat atau merawat kecederaan, tugas doktor veterinar yang menjaga burung turut menuntut ketelitian, kesabaran dan kecekapan membuat keputusan dalam situasi genting.
Bagi Dr. Rafeah Ibrahim, setiap hari membawa pengalaman tersendiri dalam memastikan penghuni bersayap di taman berkenaan sentiasa berada dalam keadaan sihat.
Daripada memantau burung yang kurang aktif sehinggalah mengendalikan kes kecemasan melibatkan kecederaan fizikal, setiap tugas memerlukan perhatian yang rapi dan tindakan yang pantas.
Walaupun kerjayanya banyak berkisar tentang haiwan, perjalanan Rafeah untuk berada dalam bidang veterinar sebenarnya bermula daripada minat yang sudah dipupuk sejak kecil.
Dilahirkan di Negeri Sembilan dan membesar di Selangor, dia mengakui haiwan sentiasa mempunyai tempat istimewa dalam kehidupannya, malah minat itu akhirnya membawanya memilih bidang yang dekat dengan kecintaannya.
MINAT SEJAK KECIL
Rafeah berkata, dia sudah lama tertarik dengan dunia haiwan, termasuk pengalaman membela beberapa spesies ketika membesar. Waktu lapang pula sering diisi dengan menonton dokumentari sains dan haiwan yang membuatkannya semakin ingin mengetahui kehidupan, tingkah laku serta keunikan makhluk tersebut.
“Saya berkecimpung dalam bidang veterinar kerana memang sudah mempunyai minat terhadap haiwan sejak kecil. Saya suka membela beberapa spesies haiwan dan menonton dokumentari sains serta haiwan pada waktu lapang,” katanya kepada Seri.
Minat itu bukan sekadar timbul kerana haiwan kelihatan comel atau menarik untuk diperhatikan. Sebaliknya, pendedahan sejak kecil membuatkan Rafeah ingin memahami dengan lebih mendalam bagaimana haiwan hidup, apa yang mempengaruhi kesihatan mereka dan bagaimana manusia boleh membantu apabila mereka memerlukan penjagaan.
Bagi Rafeah, bekerja dalam persekitaran yang menempatkan pelbagai spesies burung memberikan pengalaman yang berbeza berbanding menjaga haiwan peliharaan biasa. Setiap spesies mempunyai ciri fizikal, tingkah laku dan keperluan penjagaan tersendiri, sekali gus menjadikan tugasnya sentiasa mencabar dan memerlukan pengetahuan yang luas.
BUKAN SEKADAR MERAWAT
Ramai mungkin menyangka tugas doktor veterinar di taman burung hanya tertumpu kepada merawat burung yang cedera atau jatuh sakit.
Hakikatnya, skop kerja mereka lebih luas kerana turut melibatkan pemantauan kesihatan, pemeriksaan selepas kematian dan usaha mencegah penularan penyakit dalam kalangan burung yang tinggal dalam satu kawasan.
Menurut Rafeah, tanggungjawab utamanya termasuk memberikan rawatan kepada burung yang mengalami masalah kesihatan, menjalankan bedah siasat terhadap burung yang telah mati serta melaksanakan program pengurusan kesihatan berkumpulan atau flock health programme bagi mencegah penyakit berjangkit.
“Antara tugas utama saya ialah memberikan rawatan dan memantau kesihatan burung yang sakit, menjalankan bedah siasat terhadap burung yang telah mati serta memastikan langkah pencegahan penyakit berjangkit dilaksanakan,” jelasnya.
Pendekatan pencegahan seperti ini sangat penting di taman burung kerana terdapat pelbagai spesies yang perlu dipantau. Sekiranya sesuatu masalah kesihatan tidak dikesan lebih awal, risiko terhadap burung lain juga perlu diambil kira, terutama apabila melibatkan penyakit yang boleh merebak.
SANGKAR BERSIH PALING PENTING
Rutin harian Rafeah bermula dengan membersihkan sangkar dan menyediakan makanan untuk burung yang sedang menerima rawatan di klinik. Selepas itu, beliau akan memberikan rawatan kepada burung berkenaan sebelum meneruskan pemeriksaan di ruang isolasi bagi memastikan burung yang memerlukan pengasingan mendapat penjagaan sewajarnya.
Jika tiada kes kecemasan, Rafeah akan melakukan rondaan di sekitar taman untuk memantau tingkah laku dan keadaan kesihatan burung di habitat masing-masing. Menjelang petang, tugasnya mungkin diteruskan dengan menjalankan bedah siasat terhadap burung yang mati serta menyediakan laporan berkaitan.
BURUNG PANDAI SEMBUNYI PENYAKIT
Burung secara semula jadi cenderung menyembunyikan tanda penyakit bagi mengelakkan diri daripada kelihatan lemah dan menjadi sasaran pemangsa.
Menurut Rafeah, antara petunjuk burung mengalami masalah kesihatan ialah bulu pelepah mengembang atau kusut, kurang bergerak dan menjadi pasif.
Perubahan tingkah laku, termasuk burung yang biasanya aktif tiba-tiba kelihatan murung atau tidak memberikan tindak balas seperti biasa ketika dikendalikan, juga perlu diberi perhatian kerana mungkin menandakan masalah kesihatan.
PERLUKAN KETELITIAN TINGGI
Bagi Rafeah, cabaran terbesar mengendalikan burung berbanding haiwan lain ialah kepelbagaian saiz, tingkah laku dan tindak balas terhadap rawatan. Walaupun dua ekor burung berasal daripada keluarga spesies yang sama, keadaan fizikal serta respons mereka terhadap rawatan masih boleh berbeza.
“Cabaran terbesar bagi saya ialah kepelbagaian saiz, tingkah laku dan tindak balas burung terhadap rawatan. Walaupun datang daripada kumpulan keluarga yang sama, tindak balas setiap burung boleh berbeza,” katanya.
Perbezaan ini menyebabkan pendekatan rawatan tidak boleh disamakan secara membuta tuli. Doktor veterinar perlu mempertimbangkan keadaan burung yang sedang diperiksa dan menyesuaikan kaedah pengendalian serta rawatan berdasarkan keperluan individu tersebut.
Dalam masa yang sama, burung juga sangat mudah mengalami stres ketika ditangkap, diperiksa atau dirawat. Oleh itu, proses pemeriksaan perlu dilakukan dengan cekap dan dalam tempoh sesingkat yang diperlukan, tanpa mengabaikan keselamatan serta ketepatan rawatan.
“Burung sangat mudah mengalami stres. Pemeriksaan dan rawatan perlu dilakukan dengan segera kerana stres yang melampau boleh membawa kepada keadaan serius, malah boleh menyebabkan kematian jika burung dikendalikan terlalu lama,” jelas Rafeah.
Sebab itulah setiap tindakan perlu dirancang dengan teliti supaya burung tidak dikendalikan lebih lama daripada yang diperlukan, terutama apabila keadaannya sudah lemah atau tidak stabil.
BURUNG UNTA ANTARA PALING MENCABAR
Antara spesies yang paling mencabar untuk dikendalikan Rafeah ialah burung unta kerana saiz dan kekuatan fizikalnya memerlukan bantuan ramai tenaga kerja untuk menangkap serta mengawalnya.
Proses itu perlu dilakukan dengan berhati-hati bagi memastikan keselamatan semua pihak, selain mengurangkan stres pada burung ketika rawatan dijalankan.
“Bagi saya, burung unta paling mencabar untuk dikendalikan kerana memerlukan ramai tenaga kerja untuk menangkap dan mengawalnya.
Kami perlu memastikan burung berada di lokasi yang selamat supaya rawatan dapat dilakukan dengan segera,” katanya.
CEDERA FIZIKAL PALING KERAP
Sepanjang bertugas di taman tersebut, antara kes yang kerap dikendalikan Rafeah ialah kecederaan fizikal seperti luka dan patah kaki.
Walaupun kecederaan mungkin kelihatan mudah pada pandangan pertama, tahap keseriusannya perlu dinilai dengan teliti bagi menentukan rawatan yang sesuai.
“Kes yang paling kerap berlaku ialah kecederaan fizikal, seperti luka atau patah kaki,” katanya.
Dalam kes kecemasan, langkah pertama yang diambil ialah mendapatkan maklumat tentang kejadian yang berlaku sambil menstabilkan keadaan burung. Maklumat tersebut membantu pasukan veterinar memahami kemungkinan punca kecederaan dan menentukan keutamaan rawatan yang perlu diberikan.
“Perkara pertama yang kami lakukan ialah mendapatkan maklumat tentang kejadian sambil menstabilkan keadaan burung. Jika burung mengalami dehidrasi yang kritikal, rawatan cecair melalui salur intravena atau IV drip mungkin diperlukan,” jelasnya.
Jika terdapat pendarahan aktif akibat luka besar atau patah tulang, usaha menghentikan pendarahan pula menjadi keutamaan kerana keadaan tersebut boleh mengancam nyawa burung. Rawatan susulan diteruskan mengikut kesesuaian selepas keadaan burung menjadi lebih stabil.
RAWAT SPESIES TERANCAM
Antara pengalaman yang paling diingati Rafeah berlaku ketika dia masih dalam tempoh percubaan sebagai pegawai veterinar. Ketika itu, dia diberikan tanggungjawab untuk mengendalikan kes seekor Burung Enggang Jambul Putih yang menunjukkan tingkah laku murung dan enggan makan sehingga menjejaskan keadaan kesihatannya.
Sepanjang tempoh rawatan, burung itu memerlukan perhatian yang konsisten, termasuk dipujuk dan disuap makan setiap hari.
“Burung itu perlu dipujuk dan disuap makan setiap hari, selain diberikan rawatan sehingga keadaannya kembali sihat. Pengalaman itu memang sukar dilupakan kerana saya diberikan tanggungjawab yang besar walaupun masih baharu dalam kerjaya,” katanya.
Pengalaman itu cukup bermakna buat Rafeah kerana dia diberi kepercayaan untuk menjaga seekor burung daripada spesies terancam yang dianggap sebagai khazanah negara, walaupun ketika itu dia masih dalam tempoh percubaan.
