SETIAP kali jerebu menyelubungi langit, manusia bukan sahaja berhadapan dengan pencemaran udara, malah turut diuji dari segi keimanan, akhlak dan tanggungjawab terhadap sesama insan.
Kebakaran hutan dan pembakaran terbuka bukan sekadar isu alam sekitar, sebaliknya mencerminkan sejauh mana manusia menunaikan amanah memelihara ciptaan Allah SWT serta menghormati hak orang lain untuk menikmati udara bersih.
Di Asia Tenggara, asap daripada kebakaran hutan dan tanah gambut, khususnya di Indonesia, boleh dibawa angin ke Malaysia, Singapura dan negara jiran. Namun, punca jerebu perlu diteliti berdasarkan bukti kerana kejadian ini boleh dipengaruhi pelbagai faktor.
Alam ialah amanah, bukan milik mutlak. Islam meletakkan manusia sebagai khalifah di bumi yang bertanggungjawab mengurus alam secara adil dan berhemah.
Justeru, pembakaran yang mengakibatkan kemudaratan tidak boleh dianggap urusan peribadi semata-mata. Apabila kesannya melibatkan kesihatan dan keselamatan masyarakat, maka tanggungjawab tersebut turut menjadi persoalan keadilan.
Jerebu boleh menjejaskan pernafasan serta meningkatkan risiko kesihatan, terutama bagi kanak-kanak, warga emas, wanita hamil dan individu yang mempunyai masalah kesihatan tertentu.
Pencemaran udara juga mengganggu pembelajaran, produktiviti serta aktiviti harian.
Islam menekankan pemeliharaan nyawa sebagai antara tujuan utama maqasid syariah. Oleh itu, usaha mencegah pencemaran yang membahayakan manusia selari dengan tuntutan agama untuk melindungi kehidupan.
Rasulullah SAW bersabda, “Tidak boleh melakukan kemudaratan dan tidak boleh membalas kemudaratan dengan kemudaratan.” Prinsip la darar wa la dirar menegaskan keuntungan satu pihak tidak seharusnya diperoleh dengan memindahkan risiko kepada orang lain.
Walau bagaimanapun, pihak yang bertanggungjawab perlu dikenal pasti berdasarkan bukti, bukan tuduhan atau sentimen. Keadilan menuntut kesalahan dinilai secara tepat sebelum tindakan sewajarnya diambil.
Rasulullah turut mengingatkan sesiapa yang beriman kepada Allah dan hari akhirat hendaklah tidak menyakiti jirannya. Dalam dunia yang saling terhubung, semangat ini wajar diterjemahkan melalui kerjasama serantau untuk mencegah kebakaran, berkongsi maklumat dan menangani pencemaran.
Negara jiran perlu memperkukuh usaha pencegahan serta pengurusan tanah, manakala syarikat dan pemilik ladang hendaklah mengutamakan amalan yang tidak merosakkan alam.
Pihak berkuasa pula perlu memastikan penguatkuasaan berkesan dan pesalah dikenakan tindakan berdasarkan undang-undang.
Masyarakat juga mempunyai peranan melalui tindakan mengelakkan pembakaran terbuka, melaporkan kebakaran serta mematuhi nasihat kesihatan ketika jerebu berlaku.
Allah SWT mengingatkan dalam Surah al-Rum, ayat 41, kerosakan di daratan dan lautan berlaku akibat perbuatan manusia. Peringatan ini seharusnya mendorong muhasabah dan perubahan, bukannya menjadi alasan untuk menghukum pihak tertentu tanpa bukti.
Jerebu merentas sempadan mengingatkan kita menjaga alam ialah amanah agama dan tanggungjawab kemanusiaan. Keuntungan sementara tidak wajar mengorbankan kesihatan orang ramai, memusnahkan khazanah alam atau menafikan hak jiran untuk menghirup udara bersih. –UTUSAN
MOHD. KHAIRULAZMAN ABU BAKAR
Ketua Unit Komunikasi Korporat,
Politeknik Hulu Terengganu (PHT)
