Persatuan Pengguna Pulau Pinang (CAP) menggesa kerajaan untuk mendedahkan perjanjian konsesi lebuh raya sebagai langkah ke arah ketelusan yang lebih besar dalam membuat keputusan.
Perjanjian konsesi yang mengawal lebuh raya bertol biasanya bersifat jangka panjang, menjangkau antara 30 hingga 50 tahun atau berterusan sehingga syarikat konsesi mendapat pelaburan bersama-sama dengan kadar pulangan yang dipersetujui.
Ciri utama kontrak konsesi ialah mekanisme kadar tol, jaminan jumlah lalu lintas, pampasan dan penamatan konsesi lebih awal.
Apabila keputusan dasar kerajaan, seperti membekukan kadar tol atas sebab politik atau sosial, ia mengurangkan hasil jangkaan pemegang konsesi dan perjanjian konsesi lebuh raya itu mungkin memerlukan kerajaan membayar pampasan bagi kerugian itu.
Walaupun kesannya jelas, beberapa perjanjian konsesi kekal dirahsiakan di bawah Akta Rahsia Rasmi (OSA). Akibatnya, tiada bahagian daripada perjanjian itu boleh didedahkan kepada umum tanpa persetujuan kerajaan dan pemegang konsesi.
Walaupun ada kerahsiaan yang ditarik balik, kebanyakan perjanjian masih mengandungi klausa yang ketat berdasarkan kerahsiaan komersial, yang terus menghalang penerbitan meluas tanpa kebenaran pemegang konsesi.
Di samping itu, perjanjian konsesi sendiri biasanya termasuk peruntukan kerahsiaan, bermakna walaupun kerajaan cenderung ke arah pendedahan, ia mungkin masih memerlukan persetujuan pihak swasta untuk mengelakkan pelanggaran kewajipan kontrak. Dari segi praktikal, kerahsiaan di bawah OSA tidak semestinya bermakna orang ramai tidak boleh melihat kontrak ini.
Sebaliknya, ini bermakna tanpa kelulusan yang jelas daripada kerajaan dan pemegang konsesi, atau keputusan rasmi untuk mendedahkan semula dokumen, teks penuh tidak boleh diterbitkan secara bebas atau diedarkan secara meluas. Terdapat percubaan berulang kali untuk mendorong ketelusan yang lebih besar.
Sekitar 2008, usaha telah dibuat untuk mendedahkan perjanjian konsesi tol supaya ia boleh diperiksa oleh orang ramai.
Baru-baru ini, penggubal undang-undang, termasuk Ahli Parlimen, menggesa supaya pendedahan sepenuhnya perjanjian seperti konsesi PJD Link supaya terma dan nilai dapat diperiksa oleh Parlimen dan orang ramai.
Gesaan ini setakat ini telah ditentang atas alasan OSA dan kerahsiaan kontrak, walaupun konsesi tol ialah kontrak awam utama yang berhak mendapat pendedahan penuh dan terbuka.
Perjanjian konsesi sebegini sepatutnya didedahkan kepada umum, kerana rakyat Malaysia berhak mengetahui apa yang terkandung di dalamnya.
Persoalannya, logikkah memberi pampasan kepada syarikat konsesi apabila aliran lalu lintas yang sebenar berada di bawah ambang yang dipersetujui, sedangkan risiko tersebut adalah unsur yang wujud dalam mana-mana perniagaan, terutamanya apabila asas kontrak untuk pampasan itu tidak melalui proses penelitian awam.
Selain menggesa pendedahan perjanjian konsesi lebuh raya, CAP juga menggesa kerajaan mengambil alih kawalan lebuh raya sebaik sahaja perjanjian konsesi berakhir.
Dalam kebanyakan bidang kuasa, kontrak perkongsian awam swasta didedahkan, dengan hanya bahagian sensitif berkaitan komersial yang tidak didedahkan. Ketelusan sedemikian membolehkan Parlimen, masyarakat sivil dan pakar bebas menilai dengan sewajarnya perjanjian itu.
Sekiranya rakyat Malaysia menanggung akibat daripada perjanjian-perjanjian konsesi ini, adalah munasabah bahawa mereka sepatutnya didedahkan dengan syarat-syarat yang mewujudkan perjanjian itu. – UTUSAN
MOHIDEEN ABDUL KADER
Presiden Persatuan Pengguna Pulau Pinang (CAP)
