KEMATIAN seorang pelajar Tingkatan Empat yang ditemukan maut di sebuah sekolah di Yong Peng pada 3 Oktober, dalam kes yang disiasat mengundang duka dan kejutan.
Mangsa berpotensi memperoleh keputusan cemerlang dalam Sijil Pelajaran Malaysia (SPM). Di sebalik kesedihan itu, timbul soalan yang lebih besar daripada soal siapa yang patut dipersalahkan.
Bagaimanakah sebuah tempat yang sepatutnya melindungi anak-anak boleh menjadi lokasi tragedi? Siasatan masih berjalan dan kita tidak wajar membuat andaian tentang motif atau pihak yang bertanggungjawab.
Namun, setiap tragedi di sekolah menuntut kita menilai semula cara keselamatan, kebajikan dan hubungan sesama murid diuruskan.
Sekolah bukan sekadar bangunan dan jadual mata pelajaran. Ia ruang anak-anak belajar membaca, mengira dan berfikir, tetapi juga belajar mengawal marah, menghormati perbezaan dan meminta pertolongan.
Maka keselamatan tidak boleh ditafsirkan hanya sebagai pagar, kamera litar tertutup atau prosedur kecemasan. Murid perlu berasa bahawa mereka boleh melaporkan ancaman tanpa takut dipulaukan.
Guru pula perlu mempunyai masa, latihan dan sokongan untuk mengenal tanda perubahan tingkah laku, konflik yang berulang atau murid yang semakin terasing.
Data akademik memberi amaran yang sama penting. Keputusan Program Pentaksiran Pelajar Antarabangsa (PISA) 2025 menunjukkan skor purata matematik Malaysia ialah 397 mata, menurun 11 mata daripada kitaran sebelumnya.
Bacaan meningkat lima mata kepada 393 dan sains meningkat tiga mata kepada 419, tetapi kedua-dua peningkatan itu tidak signifikan secara statistik.
Lebih membimbangkan, hanya 35 peratus murid mencapai tahap asas kecekapan matematik dan 44 peratus mencapai tahap asas bacaan, berbanding purata Pertubuhan Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi (OECD) masing-masing 65 dan 69 peratus.
Bacaan dalam PISA mengukur kefahaman teks, bukan penguasaan bahasa Inggeris secara khusus.
Namun, kelemahan memahami maklumat dan membuat inferens tentu menjejaskan pembelajaran semua mata pelajaran, termasuk usaha menguasai bahasa Inggeris.
PISA juga menunjukkan 27 peratus murid Malaysia berusia 15 tahun melaporkan mengalami sekurang-kurangnya satu bentuk buli beberapa kali sebulan atau lebih, berbanding purata OECD 20 peratus.
Angka ini tidak bermaksud setiap sekolah berada dalam keadaan yang sama. Ia tetap petunjuk bahawa buli bukan kejadian terpencil yang boleh diselesaikan dengan ceramah sekali setahun.
Kes yang direkodkan Kementerian Pendidikan pula bergantung pada pelaporan.
Peningkatan laporan boleh menunjukkan kesedaran dan saluran aduan yang lebih baik, tetapi jumlah rendah juga tidak semestinya bermaksud masalah telah selesai.
Mangsa mungkin diam kerana malu, takut dibalas atau sudah hilang kepercayaan kepada orang dewasa.
Kita juga harus jujur tentang tekanan dalam sistem. Guru berdepan pengajaran, pentaksiran, pengurusan kelas, kerja dokumentasi dan pelbagai tugasan tambahan.
Apabila masa guru habis untuk urusan bukan pengajaran, hubungan dengan murid menjadi semakin nipis. Pada masa yang sama, keluarga tidak boleh meletakkan semua tanggungjawab mendidik kepada sekolah.
Anak-anak membawa ke sekolah nilai yang dibentuk di rumah, termasuk cara bercakap tentang orang lain, menyelesaikan perselisihan dan menggunakan media sosial. Ini bukan alasan untuk menyalahkan ibu bapa atau guru.
Ia pengakuan bahawa tiada satu pihak mampu membina persekitaran yang sihat seorang diri.
Kerajaan telah menerbitkan Garis Panduan Pengurusan Sekolah Selamat dan Polisi Perlindungan Murid pada 2026, di samping garis panduan pengurusan buli yang sedia ada. Inisiatif ini menyediakan asas yang penting.
Cabarannya ialah memastikan setiap sekolah bukan sekadar mempunyai dokumen, tetapi melaksanakannya secara konsisten.
Kementerian dan jabatan pendidikan negeri wajar menetapkan ukuran yang boleh diperiksa, seperti tempoh respons kepada aduan, tindakan perlindungan sementara untuk mangsa, pengesanan kes berulang, ketersediaan kaunselor dan audit kawasan berisiko.
Data perlu dilapor secara telus pada tahap yang menjaga privasi kanak-kanak, supaya ibu bapa dan masyarakat dapat melihat sama ada tindakan membawa perubahan.
Pendekatan Finland melalui program KiVa menawarkan satu pelajaran yang berguna.
Program seluruh sekolah itu melatih warga sekolah bertindak apabila buli berlaku dan mengajak rakan yang menyaksikannya supaya tidak menyokong pelaku secara senyap.
Penilaian berskala besar mendapati program tersebut mengurangkan buli dan pengalaman menjadi mangsa. Malaysia tidak perlu menyalin bulat-bulat model negara lain.
Kita boleh mengambil prinsipnya, iaitu pencegahan harian, tindakan yang jelas, latihan untuk guru dan penglibatan rakan sebaya, kemudian menyesuaikannya dengan konteks tempatan.
Buli siber juga mesti dilihat sebagai sambungan hubungan di sekolah, bukan masalah yang terhenti di pintu pagar.
Pembaharuan akademik pula perlu memberi perhatian kepada asas, bukan hanya kedudukan peperiksaan. Murid yang lemah membaca, menulis dan mengira memerlukan pengesanan awal serta bimbingan yang berterusan.
Pengajaran bahasa Inggeris perlu memberi ruang penggunaan sebenar, bahan bacaan yang sesuai dan sokongan kepada murid yang kurang pendedahan di rumah, tanpa merendahkan bahasa kebangsaan.
Matematik wajar diajar melalui kefahaman konsep dan penyelesaian masalah, bukan latihan menghafal prosedur semata-mata.
Masa pengajaran perlu dilindungi dan beban pentadbiran guru dikurangkan supaya tenaga profesional mereka sampai kepada murid. Kemajuan patut dinilai mengikut pertumbuhan pembelajaran setiap anak, bukan purata sekolah sahaja.
Di sinilah peranan masyarakat dan pertubuhan bukan kerajaan menjadi nyata. Dari sudut pandang Pertubuhan IKRAM Malaysia, pendidikan ialah amanah bersama yang memerlukan keluarga, sekolah, komuniti dan kerajaan saling menguatkan.
Ibu bapa boleh membina rutin berbual dengan anak tanpa terus menghukum, memantau kehidupan digital dan bekerjasama dengan guru apabila timbul tanda masalah.
Persatuan penduduk, masjid, pertubuhan belia dan pertubuhan bukan kerajaan (NGO) boleh membantu membina rangkaian orang dewasa yang dipercayai, menyediakan program adab dan empati, serta menyokong murid yang memerlukan bantuan.
Namun, NGO bukan pengganti kaunselor terlatih atau kewajipan kerajaan. Kerjasama mesti mempunyai saluran rujukan yang jelas dan menjaga kerahsiaan murid.
Setiap kali berlaku tragedi, kemarahan awam memuncak dan desakan supaya menteri meletak jawatan atau sekolah dihukum segera memenuhi ruang perbincangan. Akauntabiliti kerajaan memang perlu.
Menteri bertanggungjawab memastikan dasar, sumber dan pemantauan berfungsi. Pentadbir sekolah pula mesti menyiasat aduan dengan teliti, bertindak pantas dan memaklumkan keluarga secara bertanggungjawab.
Menukar seorang menteri sahaja tidak menjamin keselamatan jika budaya mendiamkan mangsa, meremehkan aduan dan membiarkan guru terbeban terus kekal.
Sebaliknya, menyebut ibu bapa dan masyarakat juga tidak boleh menjadi jalan untuk kerajaan melepaskan tanggungjawab.
Kita tidak boleh menjanjikan bahawa setiap risiko dapat dihapuskan. Kita boleh menuntut sistem yang mendengar lebih awal, melindungi dengan lebih cekap dan belajar daripada setiap kejadian.
Kematian di Yong Peng mengingatkan kita bahawa seorang murid bukan sekadar nama dalam daftar, angka disiplin atau calon peperiksaan. Dia seorang anak yang mempunyai masa depan.
Ukuran sebenar sebuah sistem pendidikan bukan hanya berapa ramai memperoleh keputusan cemerlang, tetapi sama ada setiap anak dapat belajar dengan selamat, berkembang dengan bermaruah dan pulang ke rumah dalam keadaan terpelihara. – UTUSAN
Ts Dr. Al Amin Mohamed Sultan ialah wakil Biro Pemacuan Agenda Negeri dan Pemacuan Dakwah Akar Umbi, Pertubuhan IKRAM Malaysia Negeri Melaka serta merupakan Pensyarah Kanan di Universiti Teknikal Malaysia Melaka.
