BAGI seorang pesara, gigi palsu yang longgar boleh menjejaskan keselesaan ketika makan dan kualiti kehidupan harian. Namun, keputusan untuk mendapatkan rawatan sering perlu ditimbang bersama perbelanjaan keperluan asas, komitmen isi rumah serta kos perjalanan ke klinik.
Bagi warga emas yang memerlukan bantuan, urusan rawatan turut bergantung pada kesediaan ahli keluarga untuk menemani mereka, termasuk mengambil cuti daripada pekerjaan.
Keadaan ini memperlihatkan hubungan erat antara keperluan kesihatan dengan kemampuan ekonomi keluarga. Ketersediaan perkhidmatan sahaja belum menjamin akses kepada rawatan.
Kemampuan kewangan, kemudahan pengangkutan, masa dan sokongan penjaga turut menentukan sama ada warga emas dapat memperoleh penjagaan pergigian yang diperlukan.
Adakah gigi yang sihat pada usia emas suatu kemewahan, atau keperluan asas untuk menjalani kehidupan dengan bermaruah? Malaysia sedang melalui perubahan demografi yang penting.
Anggaran awal Jabatan Perangkaan (DOSM) bagi 2026 menunjukkan penduduk berumur 60 tahun ke atas berjumlah kira-kira 4.2 juta orang, bersamaan 12.3 peratus daripada keseluruhan penduduk.
Di Pahang, jumlah penduduk dianggarkan sekitar 1.69 juta orang pada 2026. Anggaran jangka hayat ketika lahir bagi negeri ini pula ialah 73.5 tahun pada 2025.
Pada peringkat daerah, DOSM menyenaraikan Kuantan dan Jerantut sebagai daerah yang mencapai ambang penuaan pada 2025, apabila penduduk berumur 65 tahun ke atas mencapai sekurang-kurangnya tujuh peratus.
Perubahan ini menjadikan penjagaan warga emas suatu keperluan setempat yang semakin nyata. Perancangan perkhidmatan di Pahang perlu mengambil kira penduduk bandar dan luar bandar, jarak perjalanan serta kemampuan keluarga membantu mereka mendapatkan rawatan.
Kesihatan mulut perlu menjadi sebahagian daripada perancangan tersebut.Tinjauan Kesihatan Pergigian Kebangsaan Orang Dewasa 2020, atau NOHSA 2020, mendapati hanya 34.3 peratus penduduk berumur 60 tahun ke atas mempunyai sekurang-kurangnya 20 batang gigi.
Angka ini menggambarkan keadaan pada tahun kajian tersebut dan menjadi asas penting untuk memahami keperluan penjagaan pergigian warga emas.
Dari perspektif pergigian restoratif, matlamat rawatan ialah mengekalkan dan memulihkan fungsi gigi supaya pesakit dapat makan, bercakap dan menjalani kehidupan harian dengan selesa. Penampilan juga penting, tetapi keputusan rawatan perlu mengambil kira keperluan keseluruhan pesakit.
Gigi yang masih ada perlu dipelihara apabila sesuai. Kerosakan perlu dirawat, kesakitan dikurangkan dan kehilangan gigi dinilai berdasarkan kesannya terhadap fungsi. Bagi pemakai gigi palsu, kesesuaian, kestabilan dan kebersihan gigi palsu turut memerlukan perhatian.
Tidak semua warga emas memerlukan rawatan yang sama. Pilihan rawatan perlu mempertimbangkan penyakit sedia ada, kemampuan menjaga kebersihan mulut, kebolehan menghadiri rawatan susulan, sokongan penjaga dan kemampuan kewangan.
Rawatan yang baik ialah rawatan yang sesuai, dapat diselenggara dan memberi manfaat bermakna kepada pesakit. Kecanggihan teknologi perlu disertai pertimbangan terhadap realiti kehidupan mereka.
Dari sudut ekonomi, kos rawatan tidak terhad kepada bayaran di klinik. Ia turut melibatkan tambang perjalanan, masa menunggu dan pendapatan ahli keluarga yang mungkin terjejas apabila mengambil cuti untuk menemani ibu bapa.
Sebuah klinik mungkin berada dalam daerah yang sama, tetapi masih sukar dicapai oleh pesakit yang mempunyai keterbatasan pergerakan. Rawatan yang dianggap mampu dibayar oleh sesetengah orang pula mungkin membebankan pesara berpendapatan kecil.
Oleh itu, pertambahan jumlah doktor gigi perlu disertai perancangan taburan dan penyampaian perkhidmatan. Kejayaan sistem perlu dinilai melalui kemampuan rakyat memperoleh rawatan yang diperlukan.
Sebagai institusi pendidikan tinggi yang berpangkalan di Kuantan, UIAM menyokong usaha memperkukuh penjagaan kesihatan warga emas.
Universiti mempunyai peranan dalam pendidikan, penyelidikan dan khidmat masyarakat, di samping menyokong kerjasama dengan kerajaan, penyedia kesihatan serta komuniti.
Dalam pendidikan pergigian, graduan perlu memahami bahawa mereka merawat seorang manusia dengan latar kesihatan, keluarga dan ekonomi yang berbeza.
Latihan perlu menyediakan mereka untuk mengurus pesakit dengan penyakit berbilang, keterbatasan pergerakan dan kebergantungan kepada penjaga.
Penyelidikan pula boleh membantu mengenal pasti halangan mendapatkan rawatan, menilai pilihan pemulihan fungsi yang mampu dibayar dan menguji model perkhidmatan komuniti yang sesuai.
Keperluan penduduk Pahang boleh menjadi asas kepada penyelidikan yang memberi manfaat langsung kepada masyarakat setempat.
Perspektif UIAM turut menekankan amanah dan ihsan dalam penjagaan pesakit. Nilai ini perlu diterjemahkan melalui penilaian yang teliti, komunikasi yang jelas dan pilihan rawatan yang menghormati kemampuan serta kehendak warga emas.
Beberapa langkah boleh diberi keutamaan. Pemeriksaan mulut perlu disepadukan dalam penjagaan warga emas supaya kesakitan, kesukaran mengunyah dan masalah gigi palsu dapat dikenal pasti lebih awal.
Ahli keluarga dan petugas pusat jagaan juga perlu menerima latihan asas tentang kebersihan mulut dan penjagaan gigi palsu. Perkhidmatan komuniti serta lawatan ke pusat jagaan boleh dirancang dengan laluan rujukan dan rawatan susulan yang jelas.
Bantuan kewangan bersasar bagi rawatan penting yang memulihkan fungsi juga wajar dipertimbangkan. Kerjasama pelbagai pihak boleh membantu memperluas akses, dengan penilaian keperluan dan penggunaan dana yang telus.
Kehidupan yang lebih panjang seharusnya disertai peluang untuk hidup dengan selesa. Kemampuan makan tanpa kesakitan, bercakap dengan yakin dan menjaga diri ialah keperluan yang bermakna pada setiap peringkat usia.
Gigi sihat pada usia emas perlu menjadi sebahagian daripada agenda penuaan sihat negara.
UIAM menyokong usaha ini melalui sumbangan pendidikan, penyelidikan dan kerjasama masyarakat, dengan harapan lebih ramai warga emas memperoleh penjagaan yang sesuai dengan keperluan dan kemampuan mereka. – UTUSAN
PENULIS ialah Kapten. (B) Profesor Madya Dr. Mohd. Haikal Muhamad Halil dalam Pergigian Restoratif dan Dekan, Kulliyyah Pergigian (KOD), Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM).
