Dalam era digital yang semakin berkembang pesat, penggunaan peranti elektronik seperti telefon pintar, komputer riba, televisyen dan pelbagai peralatan rumah menjadi sebahagian penting dalam kehidupan seharian.
Namun, peningkatan penggunaan ini juga membawa kepada masalah besar yang sering diabaikan iaitu sisa elektronik (e-waste), merujuk peranti elektronik yang tidak lagi digunakan, rosak atau ketinggalan zaman.
Di Malaysia, isu ini semakin mendesak dan memerlukan perhatian yang serius kerana ia memberi impak yang besar terhadap alam sekitar dan kesihatan masyarakat.
Menurut laporan daripada pertubuhan bukan kerajaan (NGO), Malaysia menghasilkan lebih daripada 1 juta tan e-waste setiap tahun. Jumlah ini dijangkakan terus bertambah dengan peningkatan penggunaan teknologi serta penggantian peranti yang lebih kerap.
Oleh itu, pemahaman dan pengurusan yang berkesan terhadap e-waste menjadi sangat penting untuk melindungi alam sekitar dan kesihatan manusia.
E-waste mengandungi pelbagai komponen, termasuk logam berharga dan bahan berbahaya. Beberapa logam berharga termasuk emas, perak dan tembaga boleh dikitar dan digunakan semula.
Namun, terdapat juga bahan berbahaya seperti plumbum, yang boleh menyebabkan kerosakan kepada sistem saraf manusia dan merkuri, yang boleh mencemari sumber air. Oleh itu, pengurusan e-waste yang berkesan penting untuk melindungi kesihatan manusia dan alam sekitar.
Salah satu impak paling ketara daripada pengurusan tidak betul adalah pencemaran tanah dan air. Apabila barang elektrik dibuang secara sembarangan, bahan kimia berbahaya dapat meresap ke dalam tanah dan sumber air.
Ini boleh menyebabkan pencemaran air tanah yang boleh membahayakan bekalan air bersih.
Pencemaran tanah dan air bukan sahaja memberi kesan kepada ekosistem tetapi juga kepada kehidupan manusia. Sebagai contoh, jika air tanah tercemar, ia boleh mengakibatkan penyakit seperti kolera dan tifus, yang boleh membawa kematian. Kerana itu, penting untuk menangani isu ini dengan serius.
Proses pembakaran sisa elektronik untuk mengekstrak logam berharga juga menyumbang kepada pencemaran udara. Pembakaran sisa ini menghasilkan asap beracun yang mengandungi bahan kimia berbahaya.
Masyarakat yang tinggal berhampiran tapak pelupusan e-waste berisiko tinggi untuk terdedah kepada penyakit pernafasan dan masalah kesihatan lain.
Pencemaran udara bukan sahaja memberi kesan kepada kesihatan manusia tetapi juga kepada alam sekitar. Ia boleh menyebabkan perubahan iklim dan pemanasan global yang lebih teruk.
Pendedahan kepada bahan kimia berbahaya dalam e-waste boleh menyebabkan pelbagai masalah kesihatan. Contohnya, plumbum boleh menyebabkan kerosakan kepada sistem saraf, terutama dalam kalangan kanak-kanak.
Kajian menunjukkan pendedahan kepada plumbum boleh mengakibatkan masalah perkembangan, termasuk kelewatan dalam pembelajaran dan masalah tingkah laku.
Ini adalah isu yang sangat serius kerana boleh memberi kesan jangka panjang kepada generasi akan datang.
Selain itu, merkuri dalam beberapa peranti elektronik boleh menyebabkan masalah neurologi dan perkembangan. Pendedahan kepada merkuri boleh berlaku melalui makanan yang tercemar yang boleh menyebabkan masalah kesihatan serius seperti gangguan kognitif dan masalah ingatan.
Kesan jangka panjang daripada pendedahan kepada bahan berbahaya ini mungkin tidak dapat dilihat dengan segera. Penyakit kronik seperti kanser, gangguan sistem imun dan masalah kesuburan boleh muncul selepas bertahun-tahun terdedah kepada bahan kimia.
Masyarakat perlu sedar setiap tindakan dalam menguruskan sisa elektronik boleh memberi kesan yang besar terhadap kesihatan mereka dan generasi akan datang.
Selain dasar, pendidikan dan kesedaran tentang pengurusan e-waste juga penting. Kempen kesedaran awam perlu dijalankan untuk mendidik masyarakat tentang kesan buruk sisa ini dan cara menguruskannya dengan betul.
Penglibatan sekolah, universiti dan NGO dalam program pendidikan boleh membantu meningkatkan kesedaran masyarakat.
Masyarakat perlu diberi maklumat mengenai cara yang betul untuk melupuskan e-waste, termasuk tempat untuk menghantar peranti elektronik yang tidak lagi digunakan. Program pendidikan ini juga boleh merangkumi maklumat tentang kepentingan kitar semula dan penggunaan semula peranti elektronik.
Sektor swasta juga mempunyai peranan penting. Banyak syarikat kini mengambil inisiatif untuk mengitar semula produk elektronik mereka.
Penggunaan teknologi mesra alam dalam pengeluaran peranti elektronik juga perlu digalakkan untuk mengurangkan impak pencemaran daripada barangan elektrik yang rosak atau tidak digunakan lagi.
INISIATIF
Syarikat teknologi besar seperti Apple dan Samsung telah mengadakan program kitar semula dengan pengguna boleh menghantar semula peranti lama untuk mendapatkan diskaun terhadap pembelian baharu. Inisiatif ini bukan sahaja membantu mengurangkan e-waste tetapi juga menggalakkan amalan pengguna yang lebih bertanggungjawab.
Kitar semula bukan sahaja membantu mengurangkan jumlah sisa tetapi juga dapat memulihkan bahan berharga seperti emas, perak dan tembaga.
Proses kitar semula ini memerlukan teknologi yang betul untuk memastikan bahan berbahaya dipisahkan dan dilupuskan dengan selamat.
Malaysia perlu melabur dalam teknologi kitar semula yang berkesan untuk memastikan e-waste dapat diuruskan dengan baik.
Kitar semula juga boleh membantu mengurangkan penggunaan sumber semula jadi. Dengan memulihkan logam dan bahan lain dari e-waste, kita dapat mengurangkan keperluan untuk perlombongan yang boleh memberi kesan buruk kepada alam sekitar.
Begitu juga peranti elektronik yang masih berfungsi tetapi tidak lagi digunakan boleh disumbangkan kepada organisasi yang memerlukan. Selain itu, program pembaharuan peranti boleh menggalakkan pengguna untuk menukar peranti lama dengan cara yang lebih mesra alam.
Penggunaan semula peranti elektronik bukan sahaja membantu mengurangkan jumlah e-waste tetapi juga boleh memberikan manfaat ekonomi. Pengguna boleh menjimatkan wang dengan mendapatkan peranti yang telah diperbaharui pada harga lebih rendah. Ini juga membantu mereka yang tidak mampu membeli peranti baharu.
Dengan langkah-langkah yang betul, kita dapat mengubah cabaran ini menjadi peluang untuk mencipta masa hadapan yang lebih hijau dan berkelanjutan.
Kita perlu berusaha untuk mengurangkan e-waste, menggalakkan kitar semula dan mempromosikan penggunaan semula peranti elektronik. Hanya dengan cara ini, kita dapat memastikan alam sekitar terlindung dan kesihatan masyarakat terjamin.-UTUSAN
DR. Mohammad Noorizzuddin Nooh ialah Pensyarah Kanan, Fakulti Ekonomi dan Muamalat, Universiti Sains Islam Malaysia (USIM).
