BAHASA Melayu, sebagai satu daripada bahasa terbesar di Asia Tenggara, memainkan peranan penting dalam membentuk identiti dan budaya serantau. Namun, dalam konteks ASEAN, penggunaan dan pengiktirafan bahasa Melayu menghadapi beberapa cabaran.
Sebagai Pengerusi ASEAN, Malaysia mempunyai tanggungjawab besar untuk memastikan bahasa Melayu terus relevan dan dihormati dalam kalangan negara anggota.
Salah satu isu utama yang dihadapi adalah pengiktirafan sebagai bahasa rasmi. Walaupun bahasa Melayu digunakan secara meluas di Malaysia, Indonesia, Brunei, Singapura dan di Selatan Thailand namun masih belum diiktiraf sebagai bahasa rasmi ASEAN.
Bahasa Inggeris kekal sebagai bahasa utama dalam urusan rasmi, menyebabkan bahasa Melayu sering dipinggirkan. Keadaan ini menimbulkan kebimbangan bahasa Melayu mungkin kehilangan pengaruhnya di peringkat serantau jika tidak ditangani segera.
Selain itu, kepelbagaian dialek dan variasi bahasa Melayu seperti bahasa Indonesia, bahasa Malaysia dan bahasa Melayu Brunei juga menjadi cabaran. Walaupun ini menunjukkan kekayaan budaya, perbezaan ini kadangkala menyebabkan kekeliruan dan kesukaran dalam komunikasi antara negara anggota ASEAN.
Globalisasi turut memberi tekanan kepada bahasa Melayu. Penggunaan bahasa Inggeris sebagai lingua franca antarabangsa semakin meluas, terutamanya dalam kalangan generasi muda. Fenomena ini menyebabkan bahasa Melayu kurang digunakan dalam kehidupan seharian dan ekonomi, terutamanya di bandar-bandar besar.
Jika tidak ditangani, bahasa Melayu mungkin menghadapi risiko pengurangan penutur dan pengaruh.
Selain itu, kurangnya promosi dan pembelajaran bahasa Melayu di beberapa negara ASEAN turut memburukkan keadaan. Di negara-negara yang tidak menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi menyebabkan pembelajaran bahasa ini tidak diberikan keutamaan dalam sistem pendidikan. Akibatnya, kesedaran dan minat terhadap bahasa Melayu semakin berkurangan.
Sebagai Pengerusi ASEAN, Malaysia mempunyai peluang untuk memimpin inisiatif yang memperkukuh kedudukan bahasa Melayu di rantau ini. Langkah pertama yang boleh diambil adalah mempromosikan bahasa itu sebagai bahasa rasmi ASEAN.
Malaysia boleh mengemukakan cadangan ini dalam mesyuarat rasmi ASEAN dan bekerjasama dengan negara-negara yang menggunakan bahasa Melayu.
Pengiktirafan ini bukan sahaja akan meningkatkan martabat bahasa Melayu tetapi juga memastikan digunakan dalam urusan rasmi ASEAN. Selain itu, Malaysia boleh memainkan peranan penting dalam menyelaraskan standardisasi bahasa Melayu. Dengan bekerjasama dengan pakar bahasa dari negara-negara ASEAN, Malaysia boleh membangunkan standard bahasa yang boleh diterima oleh semua pihak. Ini akan memudahkan komunikasi dan mengukuhkan identiti serantau.
Pendidikan dan pertukaran budaya juga merupakan aspek penting yang perlu diberi perhatian. Malaysia boleh mempromosikan pertukaran pelajar dan guru bahasa Melayu antara negara ASEAN.
Program seperti ini bukan sahaja akan meningkatkan pemahaman tentang bahasa Melayu tetapi juga mengukuhkan hubungan antara negara anggota. Selain itu, Malaysia boleh menawarkan biasiswa kepada pelajar dari negara ASEAN untuk mempelajari bahasa Melayu di institusi pengajian tinggi (IPT) Malaysia. Langkah ini akan menarik minat lebih ramai pelajar untuk mempelajari bahasa Melayu dan memahami budaya serantau.
PERLUAS PROMOSI BAHASA MELAYU
Dalam era digital, teknologi menjadi alat berkesan untuk mempromosikan bahasa Melayu. Malaysia boleh mempelopori pembangunan aplikasi, platform dalam talian dan kandungan digital dalam bahasa Melayu. Ini bukan sahaja akan menarik minat generasi muda tetapi juga memastikan bahasa Melayu kekal relevan dalam dunia moden.
Selain itu, Malaysia boleh menganjurkan festival budaya, pertandingan bahasa dan seminar untuk meningkatkan kesedaran tentang kepentingan bahasa Melayu. Program ini boleh melibatkan penyertaan aktif dari semua negara ASEAN.
Media dan industri kreatif juga memainkan peranan penting dalam mempromosikan bahasa Melayu. Malaysia boleh bekerjasama dengan media tempatan dan antarabangsa untuk menghasilkan kandungan dalam bahasa Melayu.
Selain itu, industri filem, muzik dan sastera boleh digunakan sebagai platform untuk mempromosikan bahasa Melayu di peringkat global. Dengan memanfaatkan potensi media dan industri kreatif, bahasa Melayu boleh mendapat pengiktirafan yang lebih luas.
Bahasa Melayu adalah aset berharga yang mencerminkan identiti dan budaya serantau ASEAN. Namun, untuk memastikan bahasa ini terus berkembang, usaha kolektif diperlukan.
Sebagai Pengerusi ASEAN, Malaysia mempunyai tanggungjawab dan peluang untuk memimpin inisiatif yang memperkukuh kedudukan bahasa Melayu. Dengan mempromosikan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi ASEAN, menyelaraskan standardisasi serta menggunakan teknologi, Malaysia boleh memastikan bahasa Melayu kekal relevan dan dihormati di peringkat serantau dan global.
Langkah-langkah ini bukan sahaja akan memelihara warisan budaya tetapi juga mengukuhkan perpaduan dan identiti ASEAN sebagai sebuah komuniti yang bersatu.-UTUSAN
DR. Norfaizal Jamain dan Nur Afifah Abdul Rahman Halawa ialah Pensyarah Bahasa di Fakulti Bahasa dan Linguistik, Universiti Malaya.
