ISU yang semakin mendapat perhatian ialah akses internet tanpa pengawasan dalam kalangan kanak-kanak dan peningkatan buli siber. Kedua-dua isu ini tidak boleh dilihat semata-mata sebagai masalah tingkah laku pengguna.
Keselamatan digital adalah tanggungjawab bersama antara kerajaan, penyedia platform, institusi pendidikan, keluarga dan pengguna.
Setiap pihak mempunyai tanggungjawab berdasarkan peranan dan tahap kawalan masing-masing.
Pertama, kerajaan perlu menyediakan kerangka perundangan dan penguatkuasaan yang jelas. Kerajaan perlu memastikan kewajipan platform boleh diukur, dilaksanakan dan dikuatkuasakan.
Dalam masa yang sama, pengawalseliaan perlu mengambil kira keseimbangan antara keselamatan, privasi dan hak pengguna.
Kedua, platform perlu bertanggungjawab terhadap reka bentuk dan operasi sistem mereka. Ini termasuk keselamatan melalui reka bentuk, pengesanan risiko, mekanisme laporan, moderasi kandungan, perlindungan kanak-kanak dan ketelusan mengenai tindakan yang diambil.
Ketiga, ibu bapa dan komuniti perlu mempunyai literasi digital yang mencukupi. Ibu bapa perlu memahami tetapan privasi, kawalan ibu bapa, keselamatan Wi-Fi dan prosedur membuat laporan.
Sekolah dan persatuan ibu bapa dan guru (PIBG) juga boleh memainkan peranan dengan menjadikan literasi digital sebagai sebahagian daripada pendidikan ibu bapa, bukan hanya pendidikan pelajar.
Keempat, pengguna sendiri mempunyai tanggungjawab. Kandungan yang mempunyai unsur gangguan tidak sepatutnya terus disebarkan, diberikan tanda suka atau dijadikan bahan jenaka.
Sekiranya seseorang menjadi mangsa gangguan, bukti seperti tangkapan skrin, tarikh, pautan dan maklumat akaun perlu disimpan sebelum kandungan atau akaun tersebut dilaporkan kepada pihak yang berkaitan.
Pendekatan ini lebih realistik berbanding meletakkan keseluruhan tanggungjawab kepada satu pihak. Platform mempunyai kawalan terhadap reka bentuk dan sistem mereka.
Kerajaan mempunyai kuasa untuk mengawal selia. Ibu bapa mempunyai tanggungjawab terhadap persekitaran penggunaan di rumah. Manakala pengguna mempunyai tanggungjawab terhadap tingkah laku mereka sendiri.
Keselamatan digital tidak boleh diselesaikan dengan satu undang-undang, satu platform atau satu pihak sahaja. Ia isu yang melibatkan hubungan antara teknologi, dasar awam, institusi pendidikan, keluarga dan tingkah laku pengguna.
Pada masa sama, kita perlu mengelakkan pendekatan yang melihat kanak-kanak sebagai pengguna yang perlu dijauhkan sepenuhnya daripada teknologi.
Teknologi merupakan sebahagian daripada pendidikan dan kehidupan mereka.
Persoalan yang lebih penting ialah bagaimana memastikan mereka dapat menggunakan teknologi dalam persekitaran yang lebih selamat, bertanggungjawab dan sesuai dengan tahap perkembangan mereka.
Dalam ekosistem digital, akauntabiliti perlu bergerak seiring dengan kuasa. Semakin besar kawalan sesuatu pihak terhadap bagaimana teknologi digunakan, semakin besar juga tanggungjawabnya untuk mengurus risiko yang terhasil.
Oleh sebab itu, platform digital tidak boleh hanya menjadi penyedia ruang interaksi, tetapi perlu menjadi sebahagian daripada penyelesaian terhadap masalah keselamatan yang wujud dalam ruang tersebut.
Keselamatan digital akhirnya memerlukan akauntabiliti bersama.
Kerajaan perlu menyediakan kerangka yang jelas, platform perlu bertanggungjawab terhadap reka bentuk dan sistem mereka, ibu bapa perlu mempunyai literasi digital yang mencukupi, manakala masyarakat pula perlu memahami tanggungjawab mereka sebagai pengguna.
Kemajuan digital bukan sekadar tentang seberapa cepat masyarakat menerima teknologi. Ia juga tentang sejauh mana kita mampu memastikan perkembangan tersebut berlaku tanpa mengorbankan keselamatan, privasi dan kesejahteraan generasi yang akan datang. – UTUSAN
TS. AHMAD FAHMI ADZHA MOHD. NASARUDIN
Setiausaha Agung Majlis Belia Negeri Selangor/Pensyarah Sains Komputer
