LARANGAN kanak-kanak bawah 16 tahun daripada membuka akaun media sosial perlu mempunyai pelan susulan yang lebih jelas. Pertama, sekolah perlu diberikan modul ringkas literasi media yang bukan sekadar “jangan percaya berita palsu”.
Anak-anak perlu dilatih mengenal manipulasi emosi, tawaran mencurigakan, pengantunan, pemerasan gambar, akaun palsu, kandungan kecerdasan buatan (AI) dan cara menyimpan bukti apabila berlaku gangguan.
Modul ini tidak perlu menjadi mata pelajaran baharu, tetapi boleh dimasukkan dalam orientasi, kaunseling, aktiviti kokurikulum dan pertemuan ibu bapa dengan guru.
Kedua, keluarga memerlukan panduan praktikal, bukan nasihat umum. Ibu bapa perlu tahu tanda-tanda anak menggunakan akaun kedua, menyembunyikan kumpulan sembang, menerima mesej daripada orang dewasa tidak dikenali, atau takut menceritakan pengalaman dalam talian.
Cara bercakap juga penting. Jika setiap pendedahan anak disambut dengan marah dan rampasan telefon, anak akan belajar menyembunyikan risiko. Keselamatan digital memerlukan rumah yang boleh menjadi tempat mengaku silap, bukan hanya tempat dihukum.
Ketiga, platform perlu dipertanggungjawabkan melampaui proses pendaftaran. Kod Pengurangan Risiko di bawah Akta Keselamatan Dalam Talian 2025 sudah menuntut platform menilai risiko, memperkukuh moderasi kandungan, menyediakan alat keselamatan pengguna, menangani penipuan dan membantu pengguna mengenal pasti kandungan AI atau media dimanipulasi.
Ini ruang yang mesti dipantau secara terbuka. Platform perlu melaporkan bukan sahaja jumlah akaun disekat, tetapi masa tindak balas terhadap aduan kanak-kanak, keberkesanan alat pelaporan dan langkah mengurangkan kandungan berbahaya dalam cadangan algoritma.
Keempat, isu privasi data perlu dijelaskan dengan tegas. Jika pengesahan umur menggunakan dokumen kerajaan atau rekod rasmi, masyarakat berhak tahu bagaimana data disahkan, siapa yang memegangnya, berapa lama ia disimpan dan bagaimana ia dipadam.
Perlindungan kanak-kanak tidak boleh menjadi pintu kepada pengumpulan data berlebihan. Keselamatan digital yang baik mesti melindungi kanak-kanak daripada bahaya kandungan dan pada masa yang sama melindungi keluarga daripada risiko data baharu.
Laporan kajian awal selepas larangan bawah 16 tahun menunjukkan ramai remaja masih menggunakan media sosial melalui pelbagai cara, termasuk akaun palsu dan pintasan teknikal.
Larangan sahaja mudah menghasilkan rasa selamat yang palsu jika tidak diikuti strategi pendidikan, reka bentuk keselamatan dan pemantauan tingkah laku digital sebenar.
Malaysia sudah mengambil langkah besar melalui akta dan kod. Kini cabaran sebenarnya ialah memastikan langkah itu tidak berhenti sebagai dasar di atas kertas atau prosedur verifikasi di skrin.
Kita memerlukan pelan 100 hari selepas pelaksanaan: Audit pengalaman pengguna bawah umur, panduan ibu bapa, modul sekolah, saluran bantuan yang mesra kanak-kanak dan laporan ketelusan platform.
Anak-anak tidak hanya perlu dilarang daripada membuka akaun. Mereka perlu dibimbing untuk memahami dunia digital yang tetap akan mereka masuki.
Jika kita hanya menutup pintu media sosial tetapi tidak membina laluan selamat untuk bertanya, melapor dan belajar, mereka mungkin tidak lagi kelihatan di akaun rasmi, tetapi terus berada dalam risiko yang lebih senyap.
Perlindungan yang matang bukan sekadar menghalang. Perlindungan yang matang ialah memastikan anak-anak tidak hilang daripada perhatian orang dewasa, tidak hilang daripada sistem bantuan dan tidak dibiarkan bersendirian dalam ruang digital yang semakin kompleks. – UTUSAN
DR. MASTURA MAHAMED
Fakulti Bahasa Moden dan Komunikasi
Universiti Putra Malaysia
