DALAM era maklumat bergerak lebih pantas daripada proses pengesahan, masyarakat semakin mudah terdedah kepada fenomena ‘pakar palsu’. Gelaran pakar yang dahulu dibina melalui penyelidikan mendalam, semakan rakan sebaya, kerja lapangan beretika dan akauntabiliti institusi kini turut ditiru oleh individu tanpa kelayakan atau disiplin intelektual yang sewajarnya. Akibatnya, wacana awam dalam pelbagai bidang termasuk kesihatan, keselamatan dan dasar awam mula dipengaruhi suara yang tidak berasaskan kepakaran sebenar.
Masalah ini timbul apabila mekanisme kawal selia tradisional semakin lemah. Dahulu, universiti, jurnal berwasit dan badan profesional menapis antara ilmu sahih dan spekulasi. Kini, platform media sosial mengutamakan keterlihatan dan interaksi berbanding ketepatan. Dalam ekosistem ini, algoritma mengangkat kandungan yang menarik perhatian, bukan yang paling tepat. Keadaan ini menyebabkan keyakinan sering disalah tafsir sebagai kepakaran.
Dalam ruang ini, pakar palsu bergerak dengan lebih yakin. Mereka menggunakan bahasa akademik, memetik rujukan secara terpilih dan membina imej autoritatif. Walaupun persembahan mereka kelihatan meyakinkan, mereka tidak melalui proses metodologi yang ketat, tidak terikat dengan semakan rakan sebaya dan tidak bertanggungjawab kepada komuniti ilmiah. Mereka hanya meniru bentuk luaran kepakaran tanpa isi yang sahih.
Lebih membimbangkan, sebahagian pihak menyalahgunakan rujukan akademik untuk mengukuhkan hujah. Mereka menganggap usaha mengumpul atau menyampaikan maklumat sudah mencukupi untuk menuntut autoriti. Namun dalam dunia akademik, usaha semata-mata tidak melahirkan kepakaran. Kepakaran memerlukan keaslian idea, ketepatan metodologi, kebolehsahan data dan ketelusan sitasi.
Kredibiliti ilmu hanya terbina melalui proses yang berdisiplin seperti kajian empirikal, analisis kritikal dan pengesahan rakan sebaya. Tanpa elemen ini, sesuatu pengetahuan tidak boleh diiktiraf sebagai kepakaran walaupun disampaikan dengan gaya yang meyakinkan.
Isu ini menjadi lebih kritikal dalam bidang sensitif seperti kriminologi, keganasan dan pemerdagangan manusia. Bidang ini menuntut bukti sahih daripada penyelidikan lapangan, laporan agensi berautoriti serta sumber akademik yang boleh disemak. Apabila suara tidak berkelayakan menguasai ruang ini, dasar awam boleh terpesong daripada realiti.
Lebih jauh, fenomena ini bukan sahaja menyebarkan maklumat salah tetapi turut menghakis asas kepercayaan terhadap ilmu. Apabila semua suara kelihatan sama autoritatif, masyarakat mula hilang keupayaan membezakan antara pakar sebenar dan imitasi. Dalam sesetengah keadaan, kepakaran palsu turut digunakan untuk mengabsahkan agenda tertentu yang tidak bertahan dalam penelitian ilmiah.
Institusi seperti media, pertubuhan bukan kerajaan (NGO) dan organisasi antarabangsa juga perlu lebih berhati-hati dalam melabel individu sebagai pakar tanpa pengesahan kelayakan yang jelas. Kelemahan dalam proses ini secara tidak langsung menguatkan legitimasi kepakaran palsu.
Bagi menangani cabaran ini, semua pihak perlu memperkukuh standard pengesahan ilmu. Media perlu menilai latar belakang sumber dengan lebih ketat, institusi perlu mengekalkan integriti akademik dan masyarakat perlu membina literasi maklumat yang lebih kritikal. Kepakaran tidak boleh diukur melalui populariti atau keterlihatan, tetapi melalui disiplin, etika dan tanggungjawab intelektual.
Akhirnya, kepakaran adalah amanah ilmu. Ia hanya layak diberikan kepada mereka yang memegang prinsip ketelitian dan kejujuran akademik. Tanpa pemisahan jelas antara persembahan dan kepakaran sebenar menyebabkan masyarakat berisiko membuat keputusan berdasarkan retorik, bukan bukti. –UTUSAN
DR. HAEZREENA BEGUM ABDUL HAMID
Ahli Kriminologi dan Pensyarah Kanan
Fakulti Undang-undang
Universiti Malaya
