KITA hidup dalam zaman apabila beberapa saat perhatian di media sosial kadangkala dianggap lebih berharga daripada maruah sebuah negara. Apa sahaja boleh dijadikan kandungan. Apa sahaja boleh dipentaskan.
Apa sahaja boleh dirakam dan ditularkan. Lebih kontroversi sesuatu bahan, lebih tinggi peluang ia mendapat tontonan.
Bagaimanapun, ada satu perkara yang perlu kita fahami; tidak semua perkara wajar dijadikan bahan hiburan. Lebih-lebih lagi apabila yang dipermainkan itu ialah maruah, undang-undang dan asas kenegaraan.
Perlembagaan Persekutuan bukan skrip drama. Rukun Negara bukan dialog lucu untuk mendapatkan tepukan. Institusi kenegaraan pula bukan prop yang boleh digunakan sesuka hati demi mencipta sensasi.
Kita perlu berhenti menganggap setiap tindakan atas nama seni dan kebebasan berkarya sebagai sesuatu yang tidak boleh dipersoalkan.
Kebebasan tanpa tanggungjawab bukan kebebasan, tetapi sebuah kekacauan. Dalam sebuah negara demokrasi, kebebasan bersuara dan kebebasan berkarya sememangnya perlu dihormati.
Tetapi kebebasan itu datang bersama tanggungjawab. Ada batas undang-undang. Ada batas kesopanan, sensitiviti masyarakat dan kesan yang perlu dipikul apabila sesuatu kandungan dilemparkan ke ruang awam.
Hari ini, satu video boleh dirakam dalam masa sangat singkat. Dalam tempoh yang sama, ia boleh tersebar kepada ratusan ribu pengguna secara langsung.
Dalam keadaan seperti ini, alasan bahawa sesuatu itu sekadar gurauan, persembahan seni atau ekspresi kreatif tidak seharusnya digunakan untuk menutup persoalan yang lebih besar.
Persoalannya mudah, kalau semuanya boleh dijadikan bahan jenaka atas nama kreativiti, di manakah kita meletakkan garis hormat terhadap negara? Kita tidak boleh membina sebuah negara yang kukuh sekiranya perkara yang menjadi tiang seri negara sendiri dipandang ringan.
Perlembagaan Persekutuan ialah asas kepada sistem kenegaraan Malaysia. Ia membentuk kerangka kuasa, hak dan tanggungjawab dalam negara. Rukun Negara pula menjadi prinsip yang sepatutnya membimbing kita dalam membina kehidupan bersama.
Apabila perkara asas ini dipersendakan secara terbuka, kesannya tidak berhenti pada satu persembahan atau satu video.
Ia boleh membentuk satu budaya. Budaya yang menganggap sesuatu yang semakin biadab sebagai semakin menarik. Budaya yang mengukur kejayaan berdasarkan jumlah tontonan, bukan nilai kandungan. Budaya yang menjadikan kontroversi sebagai modal populariti. Inilah bahaya yang lebih besar.
Kita sedang membesarkan generasi yang sangat celik teknologi, tetapi belum tentu cukup celik kenegaraan.
Anak-anak muda hari ini tahu bagaimana menghasilkan video, membina kandungan, menggunakan kecerdasan buatan dan mencipta trend dalam masa yang singkat.
Tetapi adakah mereka benar-benar memahami mengapa Perlembagaan perlu dihormati? Mengapa Rukun Negara diwujudkan? Mengapa sensitiviti berkaitan institusi kenegaraan perlu dijaga?
Soalan-soalan ini jauh lebih penting daripada jumlah likes, shares dan views. Kita tidak boleh membiarkan algoritma media sosial menjadi penentu nilai masyarakat. Jika sesuatu yang sensitif mendapat perhatian tinggi, ia akan terus dihasilkan.
Jika sesuatu yang mencetuskan kemarahan mendatangkan tontonan, lebih banyak kandungan seumpamanya akan muncul. Akhirnya, masyarakat akan terbiasa.
Apabila masyarakat sudah terbiasa dengan penghinaan, sindiran melampau dan provokasi terhadap perkara yang sepatutnya dihormati, sempadan antara kebebasan dan kebiadaban menjadi semakin kabur.
Negara tidak runtuh hanya kerana sebuah video. Negara runtuh apabila rasa hormat terhadap asas yang menyatukannya mula hilang sedikit demi sedikit. Sebab itu, isu ini tidak boleh dilihat sebagai isu hiburan semata-mata.
Pihak berkuasa mempunyai tanggungjawab untuk memastikan setiap kandungan yang disyaki melanggar undang-undang disiasat berdasarkan peruntukan yang berkuat kuasa.
Siasatan perlu dilakukan secara profesional dan berlandaskan bukti serta proses undang-undang.
Pada masa sama, rakyat juga perlu memainkan peranan. Jangan menjadi penyambung kepada kandungan yang kita sendiri tahu boleh menimbulkan ketegangan.
Jangan menularkan video kontroversi semata-mata kerana mahu melihatnya menjadi tular. Jangan membantu sesuatu kandungan mencapai jutaan tontonan, kemudian mengeluh apabila masyarakat menjadi semakin berpecah.
Kadangkala, tindakan paling bertanggungjawab di media sosial ialah tidak menekan butang ‘kongsi’. Kita juga perlu berhenti menggunakan alasan “saya hanya berkongsi” seolah-olah perkongsian tidak mempunyai akibat.
Dalam dunia digital, setiap klik meninggalkan kesan. Setiap perkongsian memperluaskan capaian. Setiap komen boleh menghidupkan semula sesuatu kontroversi.
Sebab itu, etika digital bukan perkara sampingan. Kita memerlukan masyarakat yang bukan sahaja tahu menggunakan teknologi, tetapi tahu bila perlu berhenti menggunakannya.
Kita memerlukan pencipta kandungan yang memahami bahawa kreativiti tidak bermaksud bebas daripada tanggungjawab. Kita memerlukan penggiat seni yang berani berkarya tanpa perlu merendahkan perkara yang menjadi asas perpaduan.
Kita memerlukan masyarakat yang mampu membezakan antara keberanian bersuara dengan keberanian melanggar batas.
Perkara ini perlu dilihat bukan semata-mata daripada sudut pandang undang-undang, tetapi juga daripada sudut pembinaan masyarakat.
Masyarakat yang sihat ialah masyarakat yang mampu berbeza pendapat tanpa menghancurkan rasa hormat antara satu sama lain.
Kita boleh berdebat, mengkritik, berkarya, mempersoalkan dasar, tetapi kita perlu memahami bahawa semuanya berlaku dalam sebuah kerangka negara yang mempunyai Perlembagaan dan undang-undang.
Kebebasan bersuara bukan lesen untuk membakar rumah yang kita sendiri diami.
Kita tidak mahu melahirkan generasi yang hebat menghasilkan kandungan tetapi lemah memahami akibat kandungan tersebut.
Kita mahu generasi yang mampu menggunakan teknologi untuk menyatukan manusia, bukan memecahbelahkan mereka.
Kita mahu media sosial menjadi ruang ilmu, bukan medan perlumbaan mencari kontroversi. Kita mahu kreativiti menjadi kekuatan negara, bukan alasan untuk mempermainkan asas negara.
Apa yang berlaku hari ini sepatutnya menjadi satu peringatan kepada semua pihak bahawa kemajuan teknologi tidak semestinya membawa kemajuan masyarakat.
Teknologi boleh bergerak ke hadapan, tetapi nilai manusia boleh bergerak ke belakang.
Sebuah telefon pintar boleh berada di tangan manusia yang sangat berilmu, tetapi tanpa pertimbangan moral, teknologi yang sama boleh menjadi alat menyebarkan kebencian, penghinaan dan provokasi.
Rukun Negara tidak sepatutnya hanya muncul pada poster, buku teks atau majlis rasmi. Ia perlu hidup dalam tindakan kita. Termasuk ketika kita berada di belakang skrin.
Kita perlu mengajar anak-anak bahawa menjadi rakyat yang baik bukan hanya dengan mengetahui hak, tetapi juga memahami tanggungjawab.
Kita perlu mengingatkan masyarakat bahawa maruah negara bukan milik kerajaan semata-mata. Ia milik kita semua.
Keharmonian yang dinikmati hari ini dibina oleh generasi terdahulu melalui pengorbanan, toleransi dan kesediaan menerima hakikat bahawa kita mungkin berbeza, tetapi kita berkongsi tanah air yang sama.
Jangan kerana mahu lima minit populariti, kita gadaikan apa yang dibina selama puluhan tahun. Tontonan akan hilang. Video akan tenggelam. Trend akan berganti. Tetapi kesan terhadap kepercayaan masyarakat boleh bertahan jauh lebih lama.
Sebab itu, kita perlu lebih matang dalam menggunakan kebebasan.
Kita tidak perlu takut untuk berkarya. Kita tidak perlu takut untuk bersuara. Tetapi kita mesti tahu bahawa kebebasan yang matang sentiasa datang bersama pertimbangan. Negara yang kuat bukan negara yang rakyatnya tidak boleh mengkritik.
Negara yang kuat ialah negara yang rakyatnya mampu mengkritik tanpa kehilangan rasa hormat terhadap asas yang menyatukan mereka.
Perlembagaan Persekutuan bukan bahan lawak. Rukun Negara bukan slogan kosong. Kedaulatan negara bukan kandungan untuk mengejar populariti.
Jika kita gagal menghormati asas negara, jangan terkejut apabila suatu hari nanti kita kehilangan sesuatu yang jauh lebih besar daripada sebuah video, iaitu rasa hormat yang menjadi asas kepada kehidupan bersama.
Marilah kita mempertahankan maruah Perlembagaan Persekutuan, menghormati undang-undang dan mengembalikan media sosial kepada fungsi yang lebih bermakna sebagai ruang ilmu, komunikasi dan penyatuan masyarakat.
Kerana akhirnya, kedaulatan bukan sekadar apa yang tertulis dalam undang-undang. Kedaulatan juga hidup dalam sikap rakyat yang memilih untuk menghormatinya. – UTUSAN
PENULIS ialah Pengerusi Teras Sosial Musyawarah Nasional.
