KEMATIAN tragis seorang pelajar berusia 13 tahun, Zara Qairina Mahathir bukan sahaja meninggalkan luka mendalam kepada keluarga, malah membuka mata seluruh rakyat Malaysia tentang kelemahan serius dalam sistem penyiasatan kematian di negara ini. Isu bedah siasat yang menjadi polemik kini menimbulkan pelbagai persoalan: Adakah keadilan telah diabaikan, adakah prosedur telah dilanggar atau adakah wujud kelemahan sistemik yang membolehkan keputusan penting seperti ini ditentukan tanpa rujukan yang menyeluruh kepada kepentingan awam?
Bagi Pemerhati Rasuah Malaysia (MCW), isu ini bukan sekadar tentang satu insiden kematian, tetapi tentang integriti institusi penguatkuasaan undang-undang, ketelusan proses siasatan dan keadilan untuk mangsa serta masyarakat keseluruhannya.
Mengapa Bedah Siasat Penting?
Dalam mana-mana sistem perundangan moden, bedah siasat adalah prosedur asas dan wajib dalam kes kematian mengejut, mencurigakan atau yang berlaku dalam keadaan tidak jelas. Bedah siasat bukan sekadar prosedur perubatan tetapi instrumen penting untuk memastikan kebenaran dapat ditegakkan di mahkamah.
Tanpa bedah siasat, punca kematian tidak dapat ditentukan dengan pasti. Hal ini bukan sahaja menyukarkan siasatan polis, malah boleh menafikan keadilan kepada mangsa dan keluarga, terutama jika terdapat unsur jenayah.
Dalam kes Zara Qairina, persoalan yang timbul amat membimbangkan: Mengapa tiada permohonan dibuat untuk menjalankan bedah siasat pada peringkat awal, sedangkan prosedur operasi standard (SOP) jelas mewajibkannya?
Konflik Fakta dan Persepsi Awam
Beberapa laporan bercanggah telah menambahkan kekeliruan. Pasukan Petugas Khas Bukit Aman mendapati wujud ketidakpatuhan kepada SOP kerana pegawai penyiasat tidak membuat permohonan bedah siasat. Namun, pendedahan terbaru oleh Pengarah Jabatan Siasatan Jenayah (JSJ), Datuk M. Kumar menunjukkan bahawa wujud dokumen rasmi bertajuk “Surat Akuan Enggan Bedah Siasat Mayat Atas Kemahuan Sendiri” yang ditandatangani oleh ibu mangsa, doktor, pakar patologi dan pegawai penyiasat.
Di sinilah timbul konflik yang lebih besar:
• Adakah pegawai penyiasat benar-benar cuai atau sekadar mengikut persetujuan keluarga?
• Adakah SOP membenarkan pengecualian bedah siasat semata-mata berdasarkan permintaan keluarga meskipun kes melibatkan seorang kanak-kanak dan kematian yang dianggap mengejut?
• Jika benar pegawai hanya mengikut arahan keluarga, adakah itu bermakna sistem kita meletakkan kepentingan individu mengatasi kepentingan awam dan keadilan?
Hak Keluarga vs. Kepentingan Awam
MCW mengakui bahawa keluarga mempunyai hak untuk membuat keputusan berkaitan jenazah, termasuk menolak bedah siasat. Namun, dalam undang-undang dan prinsip keadilan, kepentingan awam mesti mengatasi kepentingan peribadi dalam kes-kes kematian yang mencurigakan.
Kematian seorang kanak-kanak berusia 13 tahun bukan sekadar tragedi keluarga, tetapi isu nasional yang melibatkan hak asasi kanak-kanak, kredibiliti sistem perundangan dan kepercayaan rakyat terhadap polis serta institusi kesihatan. Jika setiap permintaan keluarga untuk menolak bedah siasat dipenuhi tanpa siasatan lanjut, kita membuka ruang besar untuk potensi penyelewengan, penutupan kes atau malah perlindungan pihak yang bersalah.
Impak Terhadap Keyakinan Awam
Kelemahan dalam mengendalikan kes Zara Qairina memberi tamparan besar terhadap keyakinan rakyat kepada polis dan sistem keadilan jenayah. Persepsi awam kini cenderung percaya bahawa tindakan hanya diambil selepas isu tular di media sosial. Ini mencipta preseden berbahaya: seolah-olah keadilan hanya bergerak apabila rakyat marah, bukan apabila fakta memerlukannya.
Bagi MCW, keadilan tidak boleh bergantung pada ‘tanda pagar – #’ yang trending di media sosial. Ia mesti bersandar pada sistem yang telus, konsisten dan profesional. Jika sistem hanya bertindak balas terhadap tekanan awam, ia menandakan kegagalan institusi untuk menjalankan fungsi asas mereka.
Cadangan MCW untuk Reformasi Sistemik
Untuk mengelakkan tragedi seperti ini berulang, MCW mengemukakan beberapa cadangan konkrit:
Bedah siasat wajib untuk semua kes kematian mengejut atau mencurigakan. Undang-undang mesti dipinda bagi menutup sebarang ruang kelonggaran. Persetujuan keluarga boleh direkodkan, tetapi ia tidak boleh menggantikan kepentingan awam dan keadilan.
Penguatkuasaan SOP yang lebih ketat. Pegawai penyiasat mesti bertanggungjawab sepenuhnya terhadap setiap keputusan. Jika gagal mematuhi SOP, tindakan disiplin wajib dikenakan tanpa kompromi.
Ketelusan komunikasi awam. Polis, Kementerian Dalam Negeri dan hospital perlu mengeluarkan kenyataan yang konsisten, telus dan tepat. Percanggahan kenyataan hanya menghakis kepercayaan rakyat.
Penubuhan Jawatankuasa Bebas Pemantau Siasatan Kematian. Sebuah badan bebas terdiri daripada wakil masyarakat sivil, pakar undang-undang dan perubatan perlu ditubuhkan untuk memantau kes kematian berprofil tinggi.
Latihan integriti dan etika penyiasatan. Pegawai penyiasat perlu diberi latihan berterusan dalam aspek integriti, hak asasi manusia dan kepentingan awam dalam siasatan kematian.
Keadilan Zara adalah Keadilan Untuk Semua
Kisah tragis Zara Qairina mesti menjadi titik perubahan. Ia mesti menjadi pengajaran bahawa setiap nyawa, lebih-lebih lagi nyawa seorang kanak-kanak, adalah terlalu berharga untuk diperlakukan dengan cuai. Keadilan untuk Zara bukan sekadar untuk keluarganya, tetapi untuk seluruh rakyat Malaysia yang mahukan sistem yang boleh dipercayai.
MCW menyeru kerajaan, pihak polis dan Kementerian Dalam Negeri untuk mengambil langkah segera memperbaiki kelemahan ini. Kita tidak boleh membiarkan sebarang ruang keraguan bahawa undang-undang hanya ditegakkan apabila rakyat bersuara lantang.
Keadilan yang tertangguh adalah keadilan yang dinafikan. Keadilan yang dipilih bulu adalah keadilan yang hancur.
Malaysia mesti lebih baik daripada ini. Demi Zara, demi setiap anak Malaysia, kita perlu memastikan bahawa kebenaran dan keadilan tidak pernah dikorbankan atas alasan prosedur yang lemah atau permintaan individu semata-mata. – UTUSAN
PENULIS ialah Presiden Pemerhati Rasuah Malaysia (MCW).
