SAMBUTAN Hari Wartawan Nasional (Hawana) 2024 bertemakan Etika Teras Kewartawanan Mapan bagi mengiktiraf peranan pengamal media di Malaysia membuka tirainya secara rasmi di Bumi Kenyalang.
Penganjurannya di Sarawak menjadi landasan tepat untuk mempersiapkan pengamal media tempatan seterusnya memperkukuh hubungan dengan rakan rantau Asia Tenggara bersesuaian dengan pemilihan Malaysia sebagai Pengerusi ASEAN 2025.
Dalam pada itu, Menteri Komunikasi, Fahmi Fadzil menekankan etika sebagai tiang seri dalam bidang kewartawanan kerana kepatuhan terhadapnya bukan sahaja menjadikan seseorang itu wartawan yang terbaik, tetapi menjamin kelangsungan sesebuah organisasi media.
Menurut beliau, industri media pada hari ini berada dalam keadaan sangat mencabar, disebabkan kemunculan pelbagai media baharu yang seterusnya mengubah pola pembacaan orang ramai, maka pelaporan berteraskan kepada etika sangat penting untuk kekal menjadi pilihan.
Sebagai seorang pengasas bersama Global Risk Journalism Hub di University Melbourne Australia, yang telah menjalankan kajian Risiko Kewartawanan Global dari 2020-2024 (sehingga kini), persoalan etika ini bukan sahaja harus diberikan pendedahkan kepada masyarakat Malaysia malah adaptasi prinsip etika oleh setiap wartawan sekali gus memahami konsep secara keseluruhannya.
Ia tidak boleh dinilai dengan hanya unjuran penggunaan platform media sosial yang begitu tinggi di Malaysia malah lebih daripada itu. Statistik Internet Dunia 2024 menunjukkan populasi rakyat Malaysia mencecah 33.05 juta orang dengan penggunaan internet sebanyak 30.99 juta, umpamanya Facebook sahaja mencecah 30.17 juta pengguna di negara ini.
Idea etika media global timbul daripada percubaan yang lebih besar untuk mengubah, menambah baik atau memperbaharui sistem media untuk menghapuskan ketidaksamaan teknologi media dan mengurangkan kawalan media global di tangan minoriti negara Barat.
Percubaan untuk menstruktur semula sistem media ini menjadi kontroversi, sering dituduh didorong oleh agenda untuk mengawal media atau menghalang kebebasan media. Perbahasan diteruskan sehingga hari ini.
Bermula 1970-an, terdapat percubaan untuk menubuhkan Perintah Maklumat dan Komunikasi Dunia Baru (NWICO) yang didorong oleh kebimbangan bahawa media Barat dan nilainya mengancam nilai budaya di negara membangun.
Pemain utama dalam NWICO ialah negara tidak bersekutu, Pertubuhan Pendidikan, Saintifik dan Kebudayaan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNESCO) dan Suruhanjaya Sean McBride.
Cadangan laporan McBride pada 1980, One World, Many Voices, menggariskan susunan media global baharu. Laporan itu disahkan oleh ahli UNESCO. Amerika Syarikat (AS) dan Britain meninggalkan UNESCO pada awal 1980-an sebagai menentang NWICO.
Impian untuk satu set prinsip dan dasar untuk penyebaran maklumat yang saksama dan bertanggungjawab ke seluruh dunia belum pupus. Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) mengadakan dua mesyuarat Sidang Kemuncak Dunia mengenai Masyarakat Maklumat. Pada sidang kemuncak di Geneva pada Disember 2003, 175 negara menerima pakai pelan tindakan dan pengisytiharan prinsip.
Sidang kemuncak kedua diadakan di Tunisia pada November 2005 yang melihat cara untuk melaksanakan prinsip Geneva. Di tengah-tengah kebimbangan sidang kemuncak itu ialah pertumbuhan platform-platform media sosial dan cara mengatasi jurang digital antara negara-negara Global Utara dan Selatan.
PERBEZAAN ETIKA MEDIA GLOBAL
Dari segi falsafah, elemen konsep yang berbeza bagi etika global boleh diringkaskan dengan tiga perkara mustahak dan utama iaitu:
1. Bertindak sebagai ejen global. Wartawan harus melihat diri mereka sebagai ejen ruang awam global. Matlamat tindakan kolektif mereka ialah sfera maklumat global yang bermaklumat, pelbagai dan bertolak ansur yang mencabar herotan zalim, penyalahgunaan hak asasi manusia dan manipulasi maklumat oleh kepentingan khusus.
2. Berkhidmat kepada warga dunia. Kesetiaan utama wartawan global adalah kepada keperluan maklumat warga dunia. Wartawan harus menolak untuk mentakrifkan diri mereka sebagai terikat oleh mana-mana pihak. Berkhidmat kepada orang ramai bermakna memberi khidmat kepada lebih daripada pembaca atau khalayak tempatan seseorang, malah kepada orang ramai di negaranya.
3. Menggalakkan pemahaman bukan parokial. Wartawan global merangka isu secara meluas dan menggunakan kepelbagaian sumber dan perspektif untuk mempromosikan pemahaman isu-isu antarabangsa.
Di konteks Malaysia, kewartawanan harus menentang etnosentrisme yang sempit. Objektiviti menjadi ideal untuk memaklumkan secara saksama daripada pendirian dalam dan antarabangsa.
Objektiviti dalam kewartawanan difahami sebagai kewajipan untuk mengelakkan berat sebelah terhadap sesuatu kumpulan di dalam negara sendiri. Laporan haruslah tepat dan seimbang, mengandungi semua sumber antarabangsa yang berkaitan dan perspektif yang merentas budaya. Di samping itu, kewartawanan global meminta wartawan untuk sedar tentang cara mereka merangka perspektif awam global mengenai cerita utama dan cara mereka menetapkan agenda berita dalam dan antarabangsa.
Etika kewartawanan global membayangkan tindak balas kewartawanan yang tegas terhadap sikap berpandangan ke dalam. Agak merisaukan untuk melihat bagaimana sesetengah organisasi berita semasa Perang Iraq 2003 begitu cepat mengabaikan komitmen masa aman mereka kepada laporan bebas dan tidak berat sebelah sebaik sahaja gendang perang mula dipukul.
Kosmopolitanisme bermaksud tugas etika kewartawanan global semasa konflik dan ketidakpastian bukanlah patriotisme kesetiaan buta atau kritikan yang disenyapkan. Kewajipan awam memerlukan berita bebas dan keras, bersama-sama dengan penyiasatan dan analisis.
NILAI SEJAGAT
Persoalan etika kewartawanan global mestilah lebih daripada kebajikan sejagat. Etika kewartawanan global mesti menunjukkan, bagaimana ideanya mengubah norma dan amalan yang sedia ada. Bagaimanakah wartawan global boleh mengintegrasikan perspektif separa dan tidak berat sebelah? Bagaimanakah wartawan boleh menyokong nilai global sambil kekal sebagai komunikator yang tidak berat sebelah?
Komitmen Malaysia ialah untuk memperbaharui amalan media yang sedia ada. Menggesa wartawan untuk beretika akan menjadi sia-sia jika tidak disokong oleh iklim institusi yang menggalakkan nilai global dalam bilik berita.
Menyedari kesukaran sedemikian, sesetengah wartawan mungkin menuduh ahli etika kewartawanan global sebagai tidak realistik dalam memikirkan bahawa organisasi berita akan menyediakan pendidikan, kepakaran dan sumber tambahan yang diperlukan untuk mencapai kewartawanan kosmopolitan berkualiti tinggi.-UTUSAN
PROFESOR Madya Dr. Sara Chinnasamy ialah Penganalisis Politik dan Media Sosial, Fakulti Komunikasi dan Pengajian Media, (UiTM), Shah Alam.
