PENDEMOKRASIAN merupakan proses penting bagi mencapai kestabilan politik dan menjamin hak asasi semua rakyat. Berdasarkan semangat ini pendemokrasian yang dilakukan membantu menyediakan ruang-ruang kebebasan yang baik untuk rakyat dalam memastikan keterbukaan seperti kebebasan bersuara, kesetaraan dan berpolitik.
Namun konsep ini diperluaskan lagi dengan melihat pendemokrasian dalam konteks integrasi sosial antara komposisi kaum di Malaysia dan Indonesia.
Malaysia terkenal kerana mempunyai penduduk yang pelbagai kaum termasuk Melayu, Cina, India, Iban, Kadazan serta lain-lain kaum minoriti. Walau bagaimanapun, di bawah Dasar Ekonomi Baru (DEB), peraturan tindakan afirmatif yang memihak kepada majoriti Melayu menjadikan kepelbagaian ini sebagai sumber masalah sosial dan politik (Crouch, 1996).
Walaupun matlamat program-program ini adalah untuk mengurangkan ketidaksamaan ekonomi, hubungan antara etnik seringkali dilihat tegang (Verma,2002).
Dasar yang disasarkan untuk menggalakkan perpaduan negara dan menangani ketidaksamaan antara etnik adalah antara langkah yang diambil Malaysia untuk menggalakkan integrasi sosial (Jazimin & Sity, 2022). Walau apapun halangan, Malaysia mencapai kemajuan dalam memupuk toleransi dan kepelbagaian budaya dengan program seperti Pelan Tindakan Perpaduan Negara dan perubahan pendidikan yang bertujuan untuk memupuk keamanan dan persefahaman antara pelbagai kumpulan etnik. (Chua,2003).
Indonesia merangkumi ribuan pulau sementara penduduknya terdiri daripada beratus-ratus kumpulan etnik dan bahasa sekali gus menyumbang kepada kepelbagaian budaya dan agama di negara ini.
Elemen kepelbagaian ini menyumbang kepada konflik antara kumpulan etnik, komuniti agama dan ketidaksamaan serantau telah mendorong kepada masalah integrasi sosial. Oleh yang demikian, dasar yang menyokong identiti dan perpaduan kebangsaan, seperti ideologi Pancasila digubal.
Pancasila merupakan dasar yang menekankan perpaduan dan kepelbagaian kebangsaan serta menjadi salah satu langkah yang diambil untuk memajukan integrasi sosial (Anderson,1991).
Walaupun masih ada halangan yang perlu diatasi untuk memastikan pembangunan inklusif dan mengurangkan perbezaan sosial, kerajaan juga melancarkan program untuk memperkasakan kumpulan terpinggir, menggalakkan dialog agama dan menangani ketidakseimbangan sosioekonomi.
Integrasi sosial di Malaysia dan Indonesia melibatkan proses yang kompleks dan berterusan yang dipengaruhi oleh faktor sejarah, politik dan sosioekonomi.
Kedua-dua negara menghadapi cabaran dalam memupuk perpaduan dalam kalangan penduduk yang pelbagai, mengimbangi tindakan afirmatif dengan keperluan untuk inklusif serta menguruskan ketegangan etnik dan agama.
Usaha serta dasar yang berterusan yang bertujuan untuk mempromosikan pemahaman, ekuiti dan kesepaduan sosial sangat penting untuk kestabilan mahupun kemakmuran kedua-dua negara.
LANGKAH KEHADAPAN
Meningkatkan prosedur pilihan raya dan menjamin autonomi organisasi pemantauan pilihan raya adalah penting untuk mengukuhkan institusi demokrasi Malaysia juga Indonesia. Dengan meningkatkan keadilan dan keterbukaan pilihan raya, keyakinan rakyat akan meningkat terhadap proses demokrasi.
Menurut Tunku Zain (2020), pembaharuan sistem pilihan raya Malaysia adalah perlu untuk menjamin kredibiliti dan perwakilan yang adil, kedua-duanya penting untuk meningkatkan tadbir urus demokratik.
Untuk menyokong pluralisme politik di Malaysia, suasana politik yang inklusif dengan semua pandangan dihargai dan didengar mesti ditubuhkan. Ini memastikan parti pembangkang dan organisasi masyarakat sivil mempunyai akses yang adil kepada media dan forum awam.
Menurut Institut Demokrasi dan Hal Ehwal Ekonomi (IDEAS) pada 2019, penglibatan politik inklusif sangat penting untuk meningkatkan pemerintahan demokratik di Malaysia.
Untuk memupuk keadilan ekonomi tanpa ketegangan etnik yang meningkat, undang-undang tindakan afirmatif mesti ditambah baik untuk menangani ketidakadilan antara etnik. Penting untuk mewujudkan dasar yang menggalakkan keharmonian dalam kalangan kumpulan etnik dan memperkasakan masyarakat yang kurang bernasib baik.
Kajian yang diterbitkan dalam Journal of Southeast Asian Economies (2018) menunjukkan batasan dasar ekonomi baharu Malaysia dari segi mengurangkan ketegangan etnik serta pencapaian serta kekurangan negara dalam menangani kemiskinan dan ketidaksamaan dalam kalangan orang Melayu.
Selain itu adalah sangat signifikan bagi menggalakkan komunikasi dan pemahaman dalam kalangan pelbagai komuniti agama bagi Malaysia dan Indonesia.
Kerjasama antara masyarakat sivil dan pemimpin agama harus menggalakkan nilai kebersamaan dan toleransi yang tinggi.
Hal ini kerana agama merupakan salah satu elemen sensitif yang sering membawa kepada konflik etnik yang serius (Horowitz, 2002).
Oleh itu, penting untuk dizahirkan masyarakat plural yang memahami perbezaan dan mempunyai prinsip penerimaan yang tinggi dalam menjaga keharmonian masyarakat pelbagai latar belakang. Dialog keagamaan dan kepelbagaian budaya perlu diperhebatkan bagi merungkai perspektif negatif yang timbul atas isu-isu tertentu.
Walaupun menghadapi kesukaran tertentu yang dibentuk oleh sejarah masing-masing seperti persekitaran politik dan dinamik sosiobudaya, kedua-dua negara ini mencapai kemajuan yang ketara ke arah pendemokrasian dan integrasi sosial.
Perubahan politik baru-baru ini di Malaysia menunjukkan keinginan penduduk yang semakin meningkat untuk demokrasi, manakala Indonesia, dengan kerajaan yang terdesentralisasi dan masyarakat yang heterogen, menunjukkan dedikasinya terhadap kepelbagaian dan keterangkuman walaupun terdapat kesukaran yang berterusan.
Untuk meningkatkan kestabilan, kemakmuran dan perpaduan sosial dalam kalangan penduduk yang pelbagai, kedua-dua negara boleh mendapat manfaat daripada pembaharuan yang menyokong institusi demokratik, menggalakkan kerajaan inklusif selain menangani ketidaksamaan sosioekonomi.-UTUSAN
DR. Jazimin Zakaria dan Nurulaini Zamhury ialah Pensyarah Kanan Fakulti Sains Pentadbiran & Pengajian Polisi, Universiti Teknologi Mara (UiTM), Merbok dan merangkap rapporteur Persidangan Antarabangsa Politik Malaysia-Indonesia: Menilai Kualiti Demokrasi dan Hubungan Bilateral.
