USAHA membangunkan projek hijau bukan sahaja dapat membantu mengurangkan pelepasan gas rumah kaca, malah berpotensi membuka sumber pendapatan baharu kepada syarikat dan pemilik aset hijau menerusi Pasaran Karbon Sukarela (VCM).
Menerusi pasaran ini, kredit karbon yang terhasil daripada aktiviti pengurangan atau penyingkiran pelepasan gas rumah kaca boleh dijual kepada organisasi yang mahu mengimbangi pelepasan karbon masing-masing.
Bagaimanapun, pembangunan projek karbon memerlukan perancangan rapi, pengesahan bebas serta pemantauan berterusan bagi memastikan kredit yang dihasilkan mempunyai nilai dan integriti.
Menurut Buku Panduan Pasaran Karbon Sukarela Bursa Malaysia versi 1.2.1 yang diterbitkan pada Mac 2025, terdapat beberapa perkara utama yang perlu difahami sebelum sesebuah organisasi menceburi pasaran berkenaan.
Antara panduan utama untuk membangunkan projek dan menjana kredit karbon adalah seperti berikut:
Kenal pasti jenis projek yang berpotensi menghasilkan kredit karbon
Projek karbon boleh dibangunkan menerusi pendekatan berasaskan alam semula jadi atau teknologi, bergantung kepada kaedah yang digunakan untuk mengurangkan atau menyingkirkan pelepasan gas rumah kaca.
Projek berasaskan alam semula jadi termasuk pemuliharaan hutan, pemulihan kawasan hutan dan aktiviti berkaitan penggunaan tanah, manakala projek berasaskan teknologi merangkumi pemulihan gas tapak pelupusan, penghasilan biogas daripada efluen kilang kelapa sawit serta penggunaan tenaga boleh baharu.
Jalankan kajian kebolehlaksanaan sebelum memulakan projek
Pemilik projek perlu menilai kebolehlaksanaan idea yang dicadangkan sebelum membuat sebarang pelaburan atau memulakan pembangunan.
Penilaian ini merangkumi aspek teknikal, ekonomi, kewangan, perundangan dan alam sekitar bagi memastikan projek mampu dilaksanakan serta memenuhi keperluan pasaran karbon.
Langkah berkenaan juga membantu mengenal pasti risiko dan kos pembangunan, selain menentukan sama ada projek berpotensi menghasilkan pengurangan atau penyingkiran pelepasan yang boleh diukur.
Tentukan piawaian dan metodologi pengiraan karbon
Setiap projek perlu memilih piawaian karbon serta metodologi yang sesuai untuk mengukur jumlah pelepasan yang berjaya dikurangkan atau disingkirkan.
Antara piawaian antarabangsa yang digunakan termasuk Verra melalui Verified Carbon Standard (VCS) dan Gold Standard.
Pemilihan metodologi yang tepat penting bagi memastikan pengiraan kredit karbon dibuat secara konsisten, telus dan mengikut keperluan piawaian yang ditetapkan.
Dapatkan pengesahan pihak ketiga yang bebas
Sebelum projek didaftarkan, pemilik perlu mendapatkan penilaian daripada badan pengesahan dan verifikasi bebas yang dikenali sebagai Validation and Verification Body (VVB).
Penilaian ini bertujuan memastikan reka bentuk projek, kaedah pengiraan serta jangkaan pengurangan pelepasan memenuhi keperluan piawaian karbon yang dipilih.
Pengesahan bebas penting bagi meningkatkan keyakinan pembeli terhadap kualiti kredit karbon yang bakal dihasilkan.
Pastikan hak tanah dan kelulusan berkaitan dipenuhi
Bagi projek yang melibatkan kawasan hutan atau tanah, pemilik perlu memastikan hak terhadap kawasan berkenaan dikenal pasti dengan jelas sebelum pembangunan dilaksanakan.
Projek sedemikian juga perlu mengambil kira bidang kuasa kerajaan negeri serta mendapatkan kelulusan pihak berkuasa berkaitan mengikut keperluan masing-masing.
Perkara ini penting kerana urusan pemilikan dan pengurusan tanah, khususnya kawasan hutan, tertakluk kepada bidang kuasa serta peraturan yang berbeza mengikut negeri.
Daftarkan projek dan patuhi keperluan pelaporan negara
Selepas melalui proses pengesahan, projek perlu didaftarkan dengan piawaian atau daftar karbon yang dipilih sebelum boleh meneruskan proses pembangunan dan pemantauan.
Bagi projek karbon domestik yang didaftarkan dalam daftar antarabangsa seperti Verra dan Gold Standard, pemilik projek perlu membuat pelaporan kepada pihak berkuasa negara atau Sekretariat Jawatankuasa Perubahan Iklim Kebangsaan (NSCCC) mengikut panduan yang ditetapkan.
Pendaftaran projek sahaja tidak bermakna kredit karbon boleh terus dikeluarkan atau dijual kerana beberapa proses pemantauan dan verifikasi masih perlu dilaksanakan.
Laksanakan pemantauan dan verifikasi secara berkala
Pemilik projek perlu memantau pelaksanaan aktiviti serta merekodkan data berkaitan pengurangan atau penyingkiran pelepasan gas rumah kaca.
Laporan pemantauan perlu dikemukakan secara berkala untuk dinilai dan disahkan oleh pihak bebas sebelum kredit karbon boleh dikeluarkan ke dalam daftar berkaitan.
Secara umumnya, satu kredit karbon mewakili pengurangan atau penyingkiran satu tan karbon dioksida setara (tCO2e) yang telah disahkan mengikut metodologi ditetapkan.
Fahami saluran perdagangan kredit karbon
Selepas kredit karbon dikeluarkan, pemilik projek boleh mempertimbangkan saluran perdagangan yang bersesuaian untuk menjual kredit kepada pembeli.
Di Malaysia, Bursa Malaysia melancarkan Bursa Carbon Exchange (BCX) pada 9 Disember 2022 sebagai platform perdagangan yang menghubungkan pemilik aset hijau dengan organisasi yang ingin membeli kredit karbon.
Antara kaedah perdagangan yang disediakan termasuk lelongan, transaksi luar pasaran dan perdagangan berterusan.
Pastikan kualiti kredit karbon dan elakkan pengiraan berganda
Kredit karbon yang ditawarkan perlu mempunyai integriti tinggi bagi memastikan pengurangan pelepasan yang dilaporkan benar-benar berlaku dan boleh dibuktikan.
Antara aspek penting yang perlu diberi perhatian ialah tambahan (additionality), ketepatan pengiraan pelepasan, kekekalan penyimpanan karbon serta risiko kebocoran pelepasan ke kawasan lain.
Pemilik projek juga perlu mengelakkan pengiraan berganda, iaitu keadaan apabila pengurangan pelepasan yang sama dituntut atau dikira lebih daripada sekali.
Manfaatkan contoh projek karbon tempatan
Malaysia mempunyai beberapa contoh projek yang boleh dijadikan rujukan, termasuk Projek Pemuliharaan Hutan Hujan Kuamut di Sabah yang berasaskan pemuliharaan alam semula jadi.
Selain itu, projek pemulihan dan penggunaan gas di Tapak Pelupusan Sanitari Bukit Tagar di Hulu Selangor serta projek pemulihan biogas daripada efluen kilang kelapa sawit Sungei Kahang di Johor menunjukkan potensi penggunaan teknologi dalam mengurangkan pelepasan.
Kewujudan projek seumpama itu membuktikan pembangunan kredit karbon boleh melibatkan pelbagai sektor, bergantung kepada potensi pengurangan pelepasan dan kesesuaian metodologi yang digunakan.-UTUSAN
