SURUHANJAYA Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) baru-baru ini menekankan semula skim insentif ‘dolar-ke-dolar’ atau ‘ringgit-ke-ringgit’, walaupun dasar ini bukan sesuatu yang baharu.
Mekanisme ganjaran antirasuah tersebut diperkenalkan kepada penjawat awam sejak 2011.
Skim ini khusus untuk pegawai kerajaan yang menolak serta melaporkan cubaan rasuah dan dijangka dapat menggalakkan tindakan yang lebih tegas terhadap pemberi rasuah dalam usaha memperkukuh agenda pembanterasan rasuah.
Menurut sebuah akhbar tempatan, dari 2015 hingga Jun 2025, orang awam mencatat jumlah tangkapan tertinggi kerana memberi rasuah iaitu 1,061 orang (62.8%), diikuti sektor swasta sebanyak 511 orang (30.3%).
Kaum Cina merekodkan jumlah tangkapan tertinggi bagi kes memberi rasuah iaitu 630 orang (37.3%), manakala kaum Melayu mencatat jumlah tertinggi bagi kes menerima rasuah iaitu 3,690 orang (75.4%).
Di bawah inisiatif ini, pegawai kerajaan yang menolak dan melaporkan cubaan rasuah boleh menerima ganjaran tunai yang bersamaan dengan nilai sebenar rasuah ditawarkan, dengan syarat kes tersebut berjaya dibawa ke pendakwaan dan berakhir dengan sabitan.
Melalui skim ini, kerajaan akan memadankan jumlah rasuah yang ditawarkan selepas sabitan diperoleh. Contohnya, rasuah bernilai RM10,000 yang dilaporkan boleh melayakkan ganjaran RM10,000.
Malah kes yang melibatkan jumlah kecil juga diberi ganjaran dengan minimum RM500, sekali gus menunjukkan setiap laporan rasuah adalah penting. Keberkesanan galakan penyertaan awam dapat dilihat melalui jumlah laporan yang berjaya dibuat sepanjang tahun.
Antara 2012 hingga 2023, lebih 514 penjawat awam dilaporkan menerima ganjaran melebihi RM1 juta daripada SPRM kerana melaporkan kes berkaitan rasuah. Jumlah ini dijangka terus meningkat apabila kesedaran awam bertambah.
SPRM mengkategorikan individu yang tampil sebagai pemberi maklumat terlindung, pengadu sebenar, wartawan dan pemberi maklumat. Ini menunjukkan ramai rakyat dan penjawat awam yang jujur sanggup tampil apabila perlindungan, pengiktirafan dan insentif yang sewajarnya disediakan.
Rasuah merupakan pengkhianatan terhadap amanah awam yang melemahkan institusi dan melemahkan ekonomi. Ia menyebabkan penyalahgunaan dana awam, mutu perkhidmatan dan infrastruktur yang lemah, peningkatan kos serta pengurangan pelaburan, sekali gus menjejaskan kualiti perkhidmatan awam dan peluang kepada rakyat.
Atas sebab itu, usaha memerangi rasuah tidak boleh diserahkan sepenuhnya kepada agensi penguatkuasaan seperti SPRM. Rakyat juga perlu berganding bahu dengan pihak berkuasa untuk membanteras rasuah dan amalan tidak berintegriti.
Rasuah sering berlaku secara tertutup, menyebabkan sukar dikesan tanpa bantuan masyarakat. Oleh itu, rakyat memainkan peranan penting sebagai ‘mata dan telinga’ negara.
Orang ramai perlu sentiasa peka, berani dan bertanggungjawab untuk melaporkan aktiviti mencurigakan, cubaan rasuah dan penyalahgunaan kuasa apabila berhadapan dengannya. Hak untuk melaporkan salah laku berkait rapat dengan prinsip kebebasan bersuara dan hak masyarakat untuk menegakkan keadilan.
Setiap individu mempunyai tanggungjawab moral untuk melindungi masyarakat dan menjaga kesejahteraan bersama. Rasuah memberi kesan besar yang boleh memusnahkan mata pencarian, melemahkan tadbir urus dan menghakis integriti negara.
Melaporkan rasuah bukan sahaja tanggungjawab etika tetapi juga tanggungjawab sebagai warganegara.
Di Malaysia, Seksyen 25(1) Akta SPRM 2009 mewajibkan sesiapa yang ditawarkan atau diberikan rasuah untuk melaporkannya.
Kegagalan berbuat demikian boleh dikenakan denda sehingga RM100,000, penjara sehingga 10 tahun atau kedua-duanya sekali, sekali gus menunjukkan pendirian tegas undang-undang terhadap rasuah dan sikap berdiam diri.
Peruntukan ini mencerminkan komitmen kerajaan untuk tidak bertoleransi terhadap rasuah dan menghantar mesej jelas berdiam diri terhadap rasuah juga boleh menjadi satu kesalahan.
Selain ganjaran kewangan, pemberi maklumat juga boleh menerima sijil penghargaan atas kejujuran mereka. Walaupun inisiatif ini pada awalnya disasarkan kepada penjawat awam tetapi kini diperluaskan di bawah Strategi Antirasuah Nasional kepada orang awam, wartawan dan sektor swasta kerana rasuah berlaku merentasi semua sektor.
Namun begitu, Malaysia memerlukan budaya integriti, ketelusan, akauntabiliti dan kepimpinan beretika yang kukuh.
Masyarakat perlu menghentikan normalisasi amalan seperti ‘duit kopi’, pilih kasih, penyalahgunaan kuasa, komisen tersembunyi dan naungan politik.
Perbuatan kecil yang tidak beretika jika dibiarkan boleh berkembang menjadi budaya rasuah yang sukar dibendung.
Institusi pendidikan, keluarga, organisasi keagamaan dan pemimpin masyarakat memainkan peranan penting dalam membentuk nilai etika dan keberanian moral dalam kalangan rakyat.
Kanak-kanak dan golongan muda perlu dididik sejak awal mengenai kejujuran, tanggungjawab dan penghormatan kepada undang-undang. Kempen integriti dan antirasuah juga perlu terus diperkukuh.
Pemberi maklumat mesti dilindungi daripada intimidasi dan tindak balas melalui penguatkuasaan kukuh Akta Perlindungan Pemberi Maklumat bagi memastikan pelaporan yang selamat.
Kepercayaan rakyat terhadap usaha antirasuah juga bergantung kepada siasatan yang adil, telus dan tidak memihak.
Ramai pemberi rasuah mendakwa mereka ditekan oleh pegawai yang menyalahgunakan kuasa sebagai balasan kepada kelulusan lesen, kontrak atau projek tertentu.
Untuk mengurangkan risiko rasuah berbentuk pemerasan ini, proses kelulusan perlu didigitalkan, peraturan dan tempoh dipiawaikan, pemberi maklumat dilindungi serta audit dan operasi perangkap diperkasakan. Pemantauan berterusan serta penggiliran tugas secara berkala perlu dilaksanakan terhadap pegawai yang memegang jawatan berisiko tinggi.
Perjuangan menentang rasuah ialah tanggungjawab bersama yang memerlukan bukan sahaja undang-undang seperti liabiliti korporat dan penguatkuasaan tetapi juga kerjasama rakyat, integriti serta nilai moral yang kukuh. Ia juga memerlukan keberanian semua pihak untuk menolak budaya memberi rasuah.
Rasuah ditolak oleh semua agama dan merupakan pelanggaran etika yang serius.
Sekiranya amalan rasuah terus dibiarkan, bukan sahaja menjejaskan ekonomi dan melemahkan pentadbiran negara, malah menghakis kepercayaan rakyat terhadap institusi kerajaan serta mencemarkan imej negara. –UTUSAN
DATUK Seri Dr. Akhbar Satar ialah Profesor Kriminologi dan Pengarah Institut Kriminologi Dan Keadilan Jenayah, Universiti Help.
