KONFLIK Asia Barat 2026 merujuk kepada ketegangan geopolitik berterusan yang melibatkan persaingan keselamatan, tekanan diplomatik dan risiko ketenteraan antara kuasa utama, khususnya Amerika Syarikat (AS) dan Iran.
Namun begitu, krisis ini tidak terhad kepada kedua-dua negara tersebut sahaja kerana ia turut melibatkan kepentingan negara-negara Teluk, Israel, keselamatan perkapalan antarabangsa, pasaran tenaga global dan negara-negara pengimport tenaga termasuk Malaysia.
Oleh itu, krisis ini bukan sekadar isu luar negara, tetapi turut menjadi ujian terhadap daya tahan nasional, kestabilan pasaran, keselamatan bekalan tenaga dan keupayaan negara mengurus isu global secara terbaik.
Daya tahan nasional dalam konteks ini merujuk kepada kemampuan negara, organisasi dan masyarakat untuk mengekalkan fungsi ekonomi, sosial serta pentadbiran walaupun berdepan tekanan luar yang tidak menentu.
Latar belakang ketegangan ini berakar daripada perbezaan tuntutan keselamatan antara AS dan Iran, khususnya berkaitan program nuklear, sekatan ekonomi serta kebebasan pelayaran di Selat Hormuz.
Kepercayaan antara kedua-dua pihak kekal rendah akibat tindakan ketenteraan yang lalu.
Walaupun pertempuran terbuka berintensiti tinggi mula beralih kepada ketegangan episodik yang diiringi oleh usaha rundingan, keadaan masih belum stabil sepenuhnya.
Penamatan gencatan senjata sementara dan insiden keselamatan di Selat Hormuz membuktikan risiko konflik masih wujud dan boleh meningkat semula secara mendadak.
Oleh itu, peperangan moden tidak lagi hanya diukur melalui serangan fizikal, tetapi turut dilihat melalui gangguan pasaran, sekatan, tekanan psikologi dan perebutan kawalan laluan strategik.
Keselamatan Selat Hormuz kini menjadi tumpuan utama dunia kerana gangguan pada laluan strategik ini boleh menjejaskan kelancaran bekalan minyak dan gas asli cecair (LNG) global.
Sebarang gangguan terhadap pergerakan kapal, termasuk kelewatan, pelencongan laluan serta peningkatan premium insurans maritim, berisiko meningkatkan kos penghantaran minyak mentah dan LNG.
Berikutan kenyataan Presiden AS, Donald Trump bahawa perjanjian sementara dengan Iran tidak lagi berkuat kuasa, harga minyak mentah Brent dilaporkan melonjak lebih enam peratus kepada sekitar AS$78 hingga AS$79 setong pada 8 Julai 2026, sebelum pasaran terus mengalami turun naik berdasarkan perkembangan keselamatan dan rundingan diplomatik.
Keadaan ini memperlihatkan bahawa walaupun laluan diplomasi masih terbuka, pasaran tetap bertindak pantas terhadap sebarang isyarat ancaman.
Kesan krisis ini amat luas terhadap ekonomi Asia. Negara pengimport tegar tenaga seperti Jepun dan Korea Selatan kini berdepan dengan kenaikan kos pengeluaran industri dan tekanan inflasi pengguna.
Malaysia turut terkesan kerana gangguan logistik global boleh meningkatkan kos input industri, harga makanan import, kos pengangkutan, dan perbelanjaan perniagaan.
Sebagai salah sebuah negara pengeluar komoditi utama, gangguan pada rantaian bekalan global ini meletakkan Malaysia dalam situasi mencabar untuk mengimbangi kos import barangan perantaraan yang semakin meningkat.
Bagi negara yang terhubung rapat dengan perdagangan global, risiko perang berskala besar mungkin telah berkurangan berbanding dengan fasa kemuncak ketegangan. Namun, gangguan terhadap pasaran tenaga, sektor pengangkutan, dan keyakinan pelabur masih boleh berlaku secara mengejut.
Reaksi pasaran ini membuktikan bahawa sentimen global kekal sangat sensitif terhadap risiko geopolitik di Selat Hormuz.
Jika keadaan ini berpanjangan, kesannya boleh meningkatkan kos sara hidup, menjejaskan margin keuntungan syarikat dan memperlahankan keputusan pelaburan.
Oleh yang demikian, kerajaan perlu mengekalkan pendekatan kesiapsiagaan bersasar tanpa mencetuskan perasaan panik.
Pelan kontingensi bagi menstabilkan harga bahan api, mengawal inflasi dan menjamin bekalan barang asas perlu sentiasa dikemas kini berdasarkan data pasaran semasa.
Dari segi organisasi dan sektor perniagaan, semakan semula kontrak logistik, langkah mempelbagaikan pembekal, pengurusan inventori strategik, serta pemantauan kos operasi wajar diperkukuh.
Pihak industri juga perlu mengurangkan kebergantungan pada sumber rantaian tunggal bagi mengelakkan terputus bekalan secara tiba-tiba.
Masyarakat pula perlu memainkan peranan dengan berbelanja secara berhemat, menggunakan sumber secara bijak dan mengelakkan penyebaran maklumat palsu yang boleh menjejaskan kestabilan sosial.
Pendekatan komunikasi awam yang jelas juga penting supaya rakyat memahami risiko sebenar tanpa dipengaruhi oleh khabar angin, spekulasi harga, atau naratif sensasi yang boleh menimbulkan keresahan.
Pandangan pakar luar negara menunjukkan bahawa risiko serantau masih tinggi.Jorge Leon dari Rystad Energy menilai bahawa pengurangan pergerakan kapal tangki di Selat Hormuz mencerminkan persepsi risiko yang serius dalam kalangan pengendali pasaran.
Ben May dari Oxford Economics pula melihat bahawa saluran rundingan masih memberi peluang untuk meredakan ketegangan, walaupun keadaan terus turun naik.
Di Malaysia, pandangan pakar tempatan lebih tertumpu pada kesan terhadap ekonomi domestik.
Timbalan Gabenor Bank Negara Malaysia (BNM), Marzunisham Omar, menegaskan bahawa BNM bersiap siaga menghadapi kesan pusingan kedua jika kejutan pasaran mula menjejaskan pelaburan serta penggunaan domestik.
Langkah proaktif ini termasuklah memantau aliran modal asing bagi memastikan pasaran kewangan tempatan kekal berdaya tahan.
Ahli ekonomi, Mohd Afzanizam Abdul Rashid pula menyatakan bahawa krisis ini berisiko meningkatkan komitmen subsidi petroleum kerajaan akibat ketidaktentuan harga minyak dunia.
Serangan terhadap kapal awam pada 11-12 Julai 2026 mengukuhkan amaran supaya pengurusan risiko tidak dilonggarkan.
Dalam konteks Malaysia, kekuatan ekonomi negara bergantung pada keupayaan mengurus harga, bekalan dan keyakinan rakyat secara serentak.
Krisis Asia Barat sedang melalui fasa peralihan dan belum selesai sepenuhnya.
Malaysia perlu terus mengamalkan sikap berhati-hati dengan mengutamakan keselamatan bekalan tenaga, kestabilan harga, ketahanan logistik dan keyakinan pelabur.
Keupayaan membaca perubahan geopolitik dengan tepat, bertindak berdasarkan data dan menyelaraskan peranan kerajaan, organisasi, serta masyarakat akan menentukan keutuhan ekonomi dan daya tahan nasional Malaysia dalam menghadapi ketidaktentuan global yang mencabar ini. Inilah asas penting untuk memastikan negara kekal stabil, berdaya saing dan dipercayai oleh pelabur serta rakyat. – UTUSAN
OOI Chun Boon ialah Perunding Latihan Kanan Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN).
SHAMSUL Rizal Ibrahim ialah Pengurus Sumber Maklumat Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN).
