MALAYSIA sedang memasuki fasa pembangunan tenaga boleh baharu.
Sasaran kapasiti tenaga hijau yang semakin meningkat, pelaksanaan mekanisme seperti Program Pembekalan Elektrik Tenaga Boleh Baharu Korporat (CRESS), pembangunan sistem penyimpanan tenaga bateri (BESS) serta liberalisasi pasaran elektrik menunjukkan negara sedang bergerak ke arah ekosistem tenaga yang lebih moden dan kompetitif.
Namun, di sebalik pelbagai pembaharuan ini, masih terdapat satu elemen asas yang belum diberikan perhatian sewajarnya, iaitu ketelusan maklumat hosting grid (keupayaan tampungan grid).
Tanpa ketelusan ini, usaha mempercepatkan peralihan tenaga berisiko menjadi kurang cekap, lebih mahal dan tidak memberikan peluang yang sama kepada semua pemain industri.
Kapasiti hosting bukan sekadar angka teknikal yang difahami jurutera utiliti. Ia merupakan ukuran sebenar sejauh mana sesuatu bahagian rangkaian elektrik mampu menerima penjanaan tenaga baharu tanpa menjejaskan kestabilan voltan, keselamatan operasi dan kebolehpercayaan bekalan elektrik.
Dalam erti kata lain, kapasiti hosting menentukan sama ada sesuatu projek tenaga boleh baharu boleh disambungkan ke grid dengan cepat atau memerlukan pelaburan tambahan bagi menaik taraf rangkaian.
Maklumat yang begitu penting ini seharusnya tidak menjadi pengetahuan eksklusif kepada segelintir pihak sahaja.
Dalam pasaran tenaga yang semakin terbuka, semua pemaju, pelabur dan pembiaya wajar mempunyai akses kepada maklumat kapasiti hosting serta baki kapasiti yang masih tersedia di setiap kawasan.
Ketelusan seperti ini akan membentuk medan persaingan yang lebih adil dan meningkatkan keyakinan pelabur terhadap pasaran tenaga Malaysia.
Apabila semua pemain industri mempunyai akses kepada data yang sama, maka keputusan pelaburan dapat dibuat dengan lebih pantas dan tepat.
Pemaju tidak lagi perlu bergantung kepada andaian atau menjalankan kajian awal yang mahal sebelum mengetahui sama ada sesuatu lokasi mempunyai ruang kapasiti untuk menerima projek baharu. Sebaliknya, mereka boleh menumpukan sumber kepada kawasan yang benar-benar berpotensi.
Ketiadaan maklumat ini pula menyebabkan banyak permohonan dikemukakan di lokasi yang sebenarnya mencapai had kapasiti grid. Akibatnya, permohonan ditolak, kajian teknikal perlu diulang dan kos pembangunan meningkat.
Masa yang sepatutnya digunakan untuk membina projek akhirnya dihabiskan bagi menyelesaikan isu yang sebenarnya boleh dielakkan sekiranya maklumat asas tersedia sejak awal.
Dalam konteks ini, ketelusan bukan sekadar soal tadbir urus yang baik. Ia merupakan instrumen ekonomi yang meningkatkan kecekapan pasaran.
Pasaran yang telus sentiasa menghasilkan keputusan pelaburan yang lebih baik kerana semua peserta membuat pilihan berdasarkan maklumat yang sama, bukannya kelebihan akses kepada data.
Namun begitu, penerbitan kapasiti hosting sahaja tidak lagi mencukupi. Kebanyakan data yang tersedia pada hari ini masih bersifat statik, sedangkan keadaan sebenar grid sentiasa berubah mengikut corak permintaan elektrik, penjanaan tenaga boleh baharu dan keadaan operasi sistem.
KETELUSAN DATA KURANGKAN KESESAKAN GRID
Malaysia perlu mula beralih kepada konsep Kapasiti Tampung Grid Dinamik iaitu sistem yang mengemas kini kapasiti hosting secara berkala berdasarkan keadaan sebenar rangkaian.
Pendekatan ini mula diterokai di beberapa negara yang mempunyai penembusan tenaga boleh baharu yang tinggi kerana membolehkan kapasiti grid dimanfaatkan secara optimum tanpa perlu menunggu pembinaan infrastruktur baharu.
Lebih menarik lagi, peningkatan kapasiti hosting tidak semestinya memerlukan pembinaan pencawang atau talian penghantaran yang baharu. Kemajuan teknologi kini membolehkan kapasiti grid dipertingkatkan melalui penyelesaian yang lebih pintar dan lebih menjimatkan kos.
Penggunaan BESS,Tindak Balas Permintaan serta inverter pintar mampu menyerap lebihan tenaga, mengurangkan turun naik voltan dan mengurus aliran kuasa dengan lebih cekap.
Teknologi-teknologi ini menjadikan grid lebih fleksibel serta membolehkan lebih banyak tenaga boleh baharu disambungkan menggunakan infrastruktur sedia ada.
Perancangan grid pada masa depan tidak lagi boleh bergantung kepada pendekatan tradisional yang hanya menambah aset fizikal. Sebaliknya, perlu menggabungkan data masa nyata, teknologi digital dan penyelesaian pintar bagi memaksimumkan penggunaan aset yang tersedia.
Dalam masa sama, data kapasiti hosting perlu diintegrasikan secara langsung dengan pelaksanaan CRESS. Hubungan antara kedua-duanya amat penting kerana CRESS bertujuan memperluaskan akses kepada bekalan elektrik hijau melalui mekanisme pasaran yang lebih terbuka.
Tanpa maklumat kapasiti hosting yang jelas, pemaju masih berdepan ketidaktentuan ketika memilih lokasi projek.
Bayangkan sekiranya pelabur dapat melihat peta digital yang menunjukkan baki kapasiti grid, anggaran kos sambungan, potensi penggunaan BESS serta caj akses sistem bagi setiap kawasan.
Keputusan pelaburan boleh dibuat dalam tempoh yang jauh lebih singkat, sekali gus mempercepatkan pembangunan projek tenaga boleh baharu di seluruh negara.
Di sinilah peranan Caj Akses Sistem (SAC) juga perlu dilihat daripada perspektif yang lebih strategik.
SAC tidak seharusnya dianggap sebagai caj tambahan semata-mata tetapi sebagai isyarat ekonomi yang membimbing pembangunan tenaga boleh baharu ke kawasan yang mempunyai kapasiti grid mencukupi atau kawasan yang membantu mengurangkan kesesakan rangkaian.
Pendekatan berasaskan isyarat ekonomi ini telah lama digunakan dalam pelbagai sektor infrastruktur di seluruh dunia. Apabila struktur caj mencerminkan keadaan sebenar sistem, membolehkan pelaburan akan bergerak ke lokasi yang memberikan nilai paling tinggi kepada keseluruhan rangkaian.
Hasilnya ialah penggunaan aset grid yang lebih optimum, kos pengukuhan rangkaian yang lebih rendah dan penyambungan projek yang lebih pantas.
Pada akhirnya, kejayaan peralihan tenaga tidak hanya bergantung kepada sasaran kapasiti solar atau jumlah pelaburan yang diumumkan. Ia bergantung kepada sejauh mana pasaran berfungsi secara telus, cekap dan boleh diramal. Ketelusan data kapasiti hosting merupakan asas kepada semua matlamat tersebut.
Malaysia mempunyai peluang untuk membina ekosistem grid generasi baharu yang lebih terbuka, digital dan berpaksikan data. Apabila semua pelabur mempunyai akses kepada maklumat yang sama, keputusan pelaburan menjadi lebih baik, risiko projek dapat dikurangkan dan pembangunan tenaga boleh baharu dapat dipercepatkan tanpa membebankan pengguna.
Peralihan tenaga bukan sekadar soal menghasilkan lebih banyak elektrik hijau. Ia adalah usaha membina sebuah pasaran yang lebih adil. Dan setiap pasaran yang adil sentiasa bermula dengan ketelusan maklumat.-UTUSAN
DATUK Ir. Guntor Tobeng ialah Pengarah Urusan Gading Kencana Sdn. Bhd. syarikat bumiputera peneraju dalam industri tenaga boleh baharu.
