PERGIGIAN halal merupakan satu cabang dalam industri kesihatan yang semakin mendapat perhatian seiring dengan pertumbuhan populasi Muslim global. Dengan lebih daripada dua bilion umat Islam di seluruh dunia, permintaan terhadap perkhidmatan pergigian halal meningkat dengan pesat.
Konsep pergigian halal bukan hanya tertumpu pada penggunaan bahan pergigian yang diperakui halal, tetapi juga melibatkan etika penjagaan pesakit, bioetika Islam dan pematuhan kepada prinsip syariah. Oleh itu, Malaysia, sebagai peneraju utama industri halal global, berada dalam kedudukan strategik untuk membangunkan serta memperluaskan sektor pergigian halal bagi memenuhi keperluan masyarakat Islam secara menyeluruh.
Malaysia telah lama dikenali sebagai perintis dalam ekonomi halal, dan kejayaan pensijilan halal Malaysia (MS1500:2019) menetapkan piawaian antarabangsa dalam pelbagai sektor termasuk makanan, kosmetik, farmaseutikal dan kini, pergigian.
Integrasi prinsip halal dalam sektor pergigian Malaysia semakin berkembang, terutamanya dalam memastikan bahan pergigian, farmaseutikal dan prosedur klinikal mematuhi garis panduan Islam.
Salah satu perkembangan utama dalam bidang ini ialah peningkatan permintaan terhadap bahan pergigian yang diperakui halal. Beberapa produk pergigian seperti varnis fluorida, bahan komposit dan bahan cetakan kini dihasilkan tanpa alkohol atau bahan berasaskan babi.
Selain itu, terdapat usaha yang lebih besar untuk mengamalkan penjagaan pesakit yang patuh syariah, memastikan rawatan memenuhi prinsip bioetika Islam tanpa mengabaikan aspek keselamatan dan keberkesanan klinikal.
Industri pelancongan perubatan halal di Malaysia turut menyumbang kepada perkembangan pergigian halal dengan menarik pesakit Muslim antarabangsa yang mencari perkhidmatan kesihatan berdasarkan kepercayaan agama mereka. Hal ini seiring dengan visi Malaysia untuk menjadi hab halal global, menarik pesakit dari negara seperti Arab Saudi, Emiriyah Arab Bersatu (UAE) dan Indonesia.
FIQH PERGIGIAN
Walaupun kemajuan teknologi dan sains dalam bidang pergigian berkembang pesat, fiqh pergigian masih relevan dalam memberikan panduan kepada doktor gigi Muslim serta pesakit Islam. Prinsip Islam memainkan peranan penting dalam menentukan rawatan yang dibolehkan dari sudut syariah serta memastikan bahan yang digunakan tidak melanggar hukum agama.
Salah satu persoalan yang sering timbul ialah sama ada rawatan pergigian boleh membatalkan puasa. Ramai pesakit Muslim menangguhkan rawatan pergigian semasa Ramadan kerana tidak pasti tentang kesannya terhadap puasa.
Menurut Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Hal Ehwal Islam Malaysia (Jakim, 2005), rawatan pergigian tidak membatalkan puasa kecuali jika bahan pergigian ditelan dengan sengaja. Ini juga disokong oleh Akademi Fiqh Islam Antarabangsa (IIFA, Resolusi No. 93, 2003) yang menyatakan anestesia tempatan tidak membatalkan puasa selagi ia tidak mengandungi bahan berkhasiat.
Dalam aspek lain, isu kehalalan bahan pergigian sering menjadi perbincangan dalam fiqh pergigian. Bahan pergigian moden sering bergantung kepada biomaterial yang berasal daripada sumber tidak halal, seperti kolagen babi dalam graft tulang atau disinfektan berasaskan alkohol.
Dalam kes ini, prinsip darurah (keperluan mengatasi larangan) memainkan peranan penting. Al-Quran menyatakan: “Dia telah menjelaskan kepada kamu secara terperinci apa yang diharamkan kepada kamu, kecuali dalam keadaan darurat.” (Surah Al-An‘am 6:119)
Prinsip ini membolehkan penggunaan bahan tidak halal sekiranya tiada alternatif yang tersedia dan rawatan tersebut amat diperlukan.
CABARAN DAN PELUANG
Pergigian halal bukan sahaja berkait dengan aspek agama dan penjagaan kesihatan tetapi juga dipengaruhi faktor geopolitik dan ekonomi global.
Industri halal global dijangka mencapai AS$ 5 trilion (RM22 trilion) menjelang 2030, memberikan peluang besar kepada industri pergigian halal untuk berkembang. Namun, terdapat beberapa cabaran yang perlu diatasi bagi memastikan industri ini berkembang dengan lebih baik.
Salah satu cabaran utama adalah ketidaksejagatan standard pensijilan halal.
Negara-negara seperti Malaysia, Indonesia dan UAE mempunyai badan pensijilan halal yang kukuh tetapi standard ini masih belum diiktiraf secara universal. Oleh itu, perbezaan dalam kriteria pensijilan antara negara menjadi cabaran utama dalam mewujudkan rantaian bekalan bahan pergigian halal yang konsisten.
Selain itu, halangan politik dan peraturan antarabangsa turut memberi kesan kepada perkembangan industri ini. Di beberapa negara Eropah, produk halal menghadapi sekatan atas alasan sekularisme atau kebajikan haiwan, yang secara tidak langsung menyukarkan perkembangan pergigian halal.
Terdapat juga salah faham tentang prinsip halal dalam kesihatan. Dalam sesetengah masyarakat, halal dikaitkan dengan aspek keagamaan semata-mata, tanpa melihatnya sebagai satu sistem yang menekankan kebersihan, keselamatan dan etika perubatan.
Walaupun terdapat cabaran ini, Malaysia mempunyai peluang besar untuk terus mengembangkan sektor pergigian halal melalui beberapa langkah strategik, iaitu:
Membangunkan standard halal pergigian yang boleh diterima secara global melalui kerjasama dengan Pertubuhan Kerjasama Islam (OIC) dan Majlis Halal Dunia.
Menyokong penyelidikan dan pembangunan bahan pergigian halal yang inovatif.
Meningkatkan kesedaran masyarakat dan profesional pergigian mengenai kepentingan pergigian halal melalui pendidikan dan latihan.
Mengukuhkan Malaysia sebagai hab pelancongan perubatan halal dengan menawarkan rawatan pergigian halal kepada pesakit antarabangsa.
Masa hadapan pergigian halal di Malaysia sangat cerah, dengan potensi besar untuk menjadi peneraju global dalam bidang ini. Dengan standardisasi pensijilan halal, kerjasama antara disiplin, peningkatan pendidikan dan kesedaran serta pelaburan dalam penyelidikan dan inovasi, Malaysia boleh menetapkan penanda aras bagi amalan pergigian halal yang beretika, selamat dan patuh syariah.
Dengan strategi yang betul, Malaysia boleh terus membangunkan sektor ini bukan sahaja untuk manfaat penduduk tempatan, tetapi juga untuk memenuhi keperluan umat Islam di seluruh dunia.-UTUSAN
PROFESOR Madya Kapten (B) Dr. Mohd Haikal Muhamad Halil ialah Dekan Kulliyyah Pergigian, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM), Kampus Kuantan.
