TEHERAN: Ali Larijani, yang muncul sebagai salah seorang tokoh paling berkuasa di Iran selepas pembunuhan Pemimpin Agung Ayatollah Ali Khamenei oleh Amerika Syarikat (AS) dan Israel menurut media kerajaan.
Pengumuman Iran, lewat Selasa, dibuat beberapa jam selepas Menteri Pertahanan Israel, Israel Katz, berkata Larijani, 67, terbunuh dalam serangan waktu malam di tengah-tengah perang AS-Israel ke atas Iran.
Secara berasingan, Brigadier Jeneral Gholamreza Soleimani, ketua pasukan separa tentera Basij Iran, turut terbunuh dalam satu serangan, lapor media kerajaan Iran pada Selasa.
Larijani, setiausaha Majlis Keselamatan Negara Tertinggi Iran, kali terakhir dilihat secara terbuka pada hari Jumaat, semasa perarakan Hari al-Quds di ibu negara, Teheran.
Beliau merupakan pegawai tertinggi Iran yang dibunuh oleh Israel sejak Khamenei, yang dibunuh pada hari pertama perang pada 28 Februari.
Selama beberapa dekad, Larijani merupakan wajah yang tenang dan pragmatik bagi pihak Iran – seorang lelaki yang menulis buku tentang ahli falsafah Jerman abad ke-18, Immanuel Kant dan merundingkan perjanjian nuklear dengan Barat.
Tetapi pada 1 Mac, nada suara ketua keselamatan itu berubah tanpa dapat ditarik balik.
Muncul di televisyen kerajaan hanya 24 jam selepas serangan udara AS-Israel yang membunuh Khamenei dan komander Kor Pengawal Revolusi (IRGC) Mohammad Pakpour, Larijani menyampaikan mesej yang berapi-api.
“Amerika dan rejim Zionis [Israel] telah membakar hati negara Iran,” tulisnya di media sosial. “Kita akan membakar hati mereka. Kita akan membuat penjenayah Zionis dan rakyat Amerika yang tidak tahu malu menyesali tindakan mereka.
“Para askar yang berani dan negara besar Iran akan menyampaikan pengajaran yang tidak dapat dilupakan kepada penindas antarabangsa yang jahat,” tambahnya.
Larijani, yang menuduh Presiden AS Donald Trump jatuh ke dalam “perangkap Israel”, berada di tengah-tengah tindak balas sistem pemerintah Iran terhadap krisis terbesarnya sejak 1979.
Beliau memainkan peranan penting di samping majlis peralihan tiga orang yang mentadbir Iran selepas pembunuhan Khamenei.
Jadi, siapakah Larijani, yang mengemudi strategi keselamatan Iran, dan apakah legasinya?
‘Kennedy Iran’
Dilahirkan pada 3 Jun 1958, di Najaf, Iraq, kepada keluarga kaya dari bandar Amol, Iran, Larijani berasal dari dinasti yang begitu berpengaruh sehingga pada tahun 2009, majalah Time menggambarkan mereka sebagai “Kennedy Iran”.
Bapanya, Mirza Hashem Amoli, adalah seorang cendekiawan agama terkemuka. Dan seperti Larijani, adik-beradiknya telah memegang beberapa jawatan paling berkuasa di Iran, termasuk dalam badan kehakiman dan Dewan Pakar, sebuah majlis ilmiah yang diberi kuasa untuk memilih dan menyelia pemimpin tertinggi.
Hubungan Larijani dengan golongan elit revolusioner Iran pasca-1979 juga bersifat peribadi. Pada usia 20 tahun, beliau berkahwin dengan Farideh Motahari, anak perempuan Morteza Motahhari, orang kepercayaan rapat pengasas Republik Islam Iran, Ruhollah Khomeini.
Walaupun keluarganya berakar umbi agama yang konservatif, anak-anaknya mempunyai trajektori yang pelbagai. Anak perempuannya, Fatemeh, seorang graduan perubatan dari Universiti Teheran, telah menamatkan pengkhususannya di Universiti Cleveland di Ohio, AS.
Ahli falsafah matematik
Tidak seperti kebanyakan rakan sebayanya yang datang semata-mata dari seminari agama, Larijani juga mempunyai latar belakang akademik sekular.
Pada tahun 1979, beliau memperoleh ijazah sarjana muda dalam Matematik dan Sains Komputer dari Universiti Teknologi Sharif. Beliau kemudiannya menamatkan pengajian sarjana dan kedoktoran dalam falsafah Barat dari Universiti Tehran, menulis tesisnya tentang Immanuel Kant.
Tetapi kedudukan politiknyalah yang menjadi tumpuan kerjayanya.
Selepas revolusi 1979, beliau menyertai IRGC pada awal 1980-an, sebelum beralih kepada kerajaan, berkhidmat sebagai menteri kebudayaan di bawah Presiden Akbar Hashemi Rafsanjani antara 1994 dan 1997, dan kemudian sebagai ketua penyiar negeri, IRIB, dari 1994 hingga 2004.
Semasa di IRIB, beliau menghadapi kritikan daripada reformis yang menuduh dasar ketatnya mendorong belia Iran ke arah media asing.
Antara tahun 2008 dan 2020, beliau berkhidmat sebagai speaker Parlimen (Majlis) selama tiga penggal berturut-turut, memainkan peranan penting dalam membentuk dasar domestik dan luar negara.
Kembali ke jawatan keselamatan
Larijani bertanding untuk jawatan presiden pada tahun 2005 sebagai calon konservatif tetapi tidak berjaya ke pusingan kedua. Pada tahun yang sama, beliau dilantik sebagai setiausaha Majlis Keselamatan Negara Tertinggi dan ketua perunding nuklear negara.
Beliau meletak jawatan daripada jawatan tersebut pada tahun 2007, selepas semakin menjauhi dasar nuklear Presiden Mahmoud Ahmadinejad ketika itu.
Larijani memasuki parlimen pada tahun 2008, memenangi kerusi untuk mewakili pusat keagamaan Qom, dan menjadi speaker. Ini membolehkan beliau berkembang dalam pengaruh, dan beliau mengekalkan hubungannya dengan fail nuklear, mendapatkan kelulusan parlimen untuk perjanjian nuklear 2015 antara Iran dan kuasa dunia, yang dikenali sebagai Pelan Tindakan Komprehensif Bersama (JCPOA).
Selepas meninggalkan jawatannya sebagai speaker dan ahli parlimen pada tahun 2020, Larijani cuba bertanding jawatan presiden buat kali kedua dalam pilihan raya 2021. Tetapi kali ini, beliau telah hilang kelayakan oleh Majlis Penjaga, yang menyemak calon. Beliau telah hilang kelayakan sekali lagi apabila beliau cuba bertanding dalam pilihan raya presiden 2024.
Majlis Penjaga tidak memberikan sebab untuk kehilangan kelayakan itu, tetapi penganalisis melihat langkah 2021 itu sebagai cara untuk pihak berkuasa membersihkan padang bagi golongan tegar Ebrahim Raisi, yang memenangi pilihan raya tersebut. Larijani mengkritik kehilangan kelayakan 2024 sebagai “tidak telus”.
Tetapi beliau kembali ke jawatan berpengaruh pada Ogos 2025, apabila beliau dilantik semula sebagai setiausaha Majlis Keselamatan Negara Tertinggi oleh Presiden Masoud Pezeshkian.
Sejak memegang jawatan itu, pendiriannya semakin kukuh. Pada Oktober 2025, laporan muncul bahawa Larijani telah membatalkan perjanjian kerjasama dengan Agensi Tenaga Atom Antarabangsa (IAEA), mengisytiharkan bahawa laporan agensi itu “tidak lagi berkesan”.
Diplomasi di tengah-tengah perang
Walaupun pendirian tegas itu, Larijani sering dianggap sebagai pragmatik dan seseorang dalam sistem Iran yang mungkin sanggup berkompromi, sebahagiannya disebabkan oleh peranannya yang lalu dalam menyokong perjanjian nuklear 2015.
Hanya beberapa minggu sebelum peningkatan semasa, Larijani dilaporkan terlibat dalam rundingan tidak langsung dengan AS.
Pada bulan Februari, semasa rundingan yang dimediasi oleh Oman, beliau berkata bahawa Teheran tidak menerima cadangan khusus daripada Washington, dan menuduh Israel cuba mensabotaj landasan diplomatik untuk “memicu perang”.
Dalam temu bual dengan Al Jazeera sebelum serangan AS dan Israel ke atas Iran, Larijani menyifatkan pendirian negaranya mengenai rundingan itu sebagai “positif”, dengan menyatakan bahawa AS telah menyedari bahawa pilihan ketenteraan tidak berdaya maju. “Melakukan rundingan adalah jalan yang rasional,” katanya pada masa itu.
Walau bagaimanapun, serangan AS-Israel telah menghancurkan jendela diplomatik.
Dalam salah satu ucapannya, Larijani memberi jaminan kepada negara bahawa rancangan telah disediakan untuk mengatur penggantian kepimpinan mengikut Perlembagaan.
Beliau memberi amaran kepada AS bahawa adalah satu khayalan untuk berfikir bahawa membunuh pemimpin akan mengganggu kestabilan Iran.
“Kami tidak berhasrat untuk menyerang negara-negara serantau”, katanya, “tetapi kami menyasarkan mana-mana pangkalan yang digunakan oleh Amerika Syarikat”.
Nada yang lebih pragmatik seolah-olah telah hilang. Larijani menolak laporan media bahawa beliau mahukan rundingan baharu dengan AS, dengan mengatakan Iran “tidak akan berunding” dengan Washington.
Sebaliknya, beliau dengan pantas meningkatkan retoriknya. Pada 5 Mac, sebagai tindak balas kepada keengganan Trump untuk menolak pengerahan tentera darat, Larijani berikrar untuk menangkap dan membunuh tentera AS jika mereka memasuki negara itu.
“Anak-anak lelaki Imam Khomeini dan Imam Khamenei yang gagah berani sedang menunggu anda, bersedia untuk memalukan pegawai Amerika yang korup itu dengan membunuh dan menangkap beribu-ribu orang,” beliau memberi amaran. – ALJAZEERA
