KAJIAN terhadap 4,469 pelajar sekolah menengah awam di Malaysia mendapati buli secara lisan merupakan bentuk buli yang paling banyak dilaporkan dalam kalangan mangsa dan pelaku.
Sebanyak 51.2 peratus mangsa dalam kajian tersebut melaporkan mengalami buli lisan, manakala 55.6 peratus pelaku melaporkan melakukan buli lisan.
Angka ini penting kerana perbincangan tentang buli hari ini sering tertumpu kepada buli fizikal dan buli siber, sedangkan kata-kata masih menjadi antara cara paling biasa seseorang menyakiti orang lain.
Bezanya, kata-kata tidak meninggalkan lebam yang boleh kita lihat.
Pertubuhan Pendidikan, Sains dan Kebudayaan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNESCO) menjelaskan bahawa buli merupakan tingkah laku agresif yang berlaku berulang kali dan melibatkan ketidakseimbangan kuasa, manakala penghinaan, ejekan dan tindakan memalukan seseorang boleh menjadi sebahagian daripada keganasan psikologi di sekolah.
Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) menyatakan bahawa pengalaman keganasan dan buli merupakan antara faktor yang boleh menjejaskan kesihatan mental remaja, manakala UNESCO mengaitkan buli dengan kesejahteraan, kehadiran dan pencapaian pelajar.
Kita tidak boleh mengatakan setiap mangsa buli pasti mengalami masalah kesihatan mental, tetapi bukti yang ada cukup untuk menunjukkan bahawa pengalaman tersebut tidak wajar dipandang ringan.
Lebih-lebih lagi pada zaman media sosial, seseorang tidak semestinya dapat meninggalkan buli di pintu pagar sekolah.
Ejekan boleh diteruskan dalam kumpulan sembang, komen media sosial atau video yang dikongsi tanpa pengetahuan mangsa.
Sebab itu, buli siber bukan masalah yang terpisah sepenuhnya daripada buli bersemuka; kedua duanya boleh saling berkait.
Data Kementerian Pendidikan juga menunjukkan bahawa isu ini bukan sekadar kebimbangan ibu bapa atau perbualan di media sosial.
Sebanyak 7,681 kes salah laku buli direkodkan di sekolah pada 2024, meningkat daripada 6,528 kes pada 2023. Namun, angka tersebut hanyalah kes yang direkodkan.
Kita tidak boleh menganggap setiap kejadian akan sampai kepada pihak sekolah.
Ada mangsa yang takut melapor, ada yang malu dan ada yang menganggap tiada apa akan berubah. Oleh itu, usaha menangani buli tidak boleh hanya menunggu laporan atau bergantung kepada hukuman selepas kejadian berlaku.
Kementerian Pendidikan sendiri telah menyediakan garis panduan khusus mengenai pengurusan salah laku buli serta saluran aduan bagi membantu menangani isu ini.
Tetapi garis panduan hanya akan berkesan apabila wujud budaya yang membuatkan mangsa berasa selamat untuk bersuara dan orang di sekelilingnya berani bertindak.
Budaya anti buli bermula daripada perkara yang nampak kecil: Cara kita bercakap, cara kita bergurau dan keberanian kita menegur rakan sendiri apabila mereka melampaui batas.
Kita tidak boleh menunggu sehingga satu kes menjadi tular, sehingga seseorang dipukul atau sehingga mangsa akhirnya tidak mampu menanggungnya lagi.
Tidak semua buli dirakam, tidak semua mangsa menangis di hadapan kita dan tidak semua luka boleh dilihat. Buli kadang-kadang tidak bermula dengan satu pukulan.
Ia bermula dengan satu perkataan, kemudian satu gelaran, kemudian satu ketawa sehingga akhirnya perkara yang salah menjadi sesuatu yang dianggap biasa.
Mungkin sudah tiba masanya kita bukan sekadar mengajar anak-anak supaya tidak membuli, tetapi mengajar mereka untuk tidak ketawa apabila orang lain sedang disakiti. – UTUSAN
NICSON YAP YONG ZE
