PEMBATALAN pendaftaran Perikatan Nasional (PN) pada 20 Oktober menimbulkan persoalan lebih besar daripada kelangsungan sebuah gabungan, bagaimana penguatkuasaan peraturan dapat melindungi tatakelola pertubuhan tanpa menyempitkan pilihan demokrasi?
Dengan Pilihan Raya Negeri (PRN) Melaka dijadualkan pada 14 November, proses perundangan dan persediaan pilihan raya kini bertembung dalam tempoh singkat, serta menguji keupayaan institusi.
Pendaftar Pertubuhan mengumumkan pembatalan berdasarkan Seksyen 13(1)(c)(iv) Akta Pertubuhan 1966, dengan menyatakan representasi PN bertarikh 12 Oktober gagal menjawab alasan dalam notis 22 September.
Aktiviti gabungan telah digantung sejak 23 September menurut Seksyen 13(2A). Semua ini merupakan keputusan pentadbiran yang direkodkan, bukannya penghakiman bahawa setiap dakwaan dipertikaikan telah terbukti.
Pertikaian berpunca daripada aduan Parti Pribumi Bersatu Malaysia (Bersatu) yang diketepikan daripada mesyuarat Majlis Tertinggi PN pada 16 Julai, didakwa melanggar peraturan gabungan.
Presiden Bersatu, Tan Sri Muhyiddin Yassin, mengecam tindakan yang disifatkannya sebagai penyalahgunaan kuasa.
Presiden Pas, Tan Sri Abdul Hadi Awang pula, menolak dakwaan salah urus pentadbiran dan berpendapat pembatalan mendahului proses mahkamah. Percanggahan tersebut memerlukan penelitian dokumen, bukan andaian kepartian atau tuduhan belum dibuktikan.
Justeru, keadilan prosedur menjadi teras. Adakah pelanggaran dibuktikan berdasarkan peruntukan perlembagaan pertubuhan yang tepat?
Adakah PN diberikan butiran mencukupi, dokumen berkaitan serta peluang bermakna untuk menjawab? Adakah Pendaftar mempertimbangkan pilihan penguatkuasaan lebih berkadar?
Kuasa pengawalseliaan wujud tetapi pelaksanaannya mesti berlandaskan prosedur sah dan alasan munasabah yang dapat diteliti terbuka tanpa menjejaskan hak pihak berkaitan.
Pada 13 Oktober, Mahkamah Tinggi Kuala Lumpur membenarkan permohonan kebenaran semakan kehakiman terhadap penggantungan terdahulu tetapi tidak memberikan penangguhan interim serta-merta.
Pendengaran permohonan penangguhan yang dipertikaikan dijadualkan pada 22 Oktober. Kebenaran semakan membuka ruang hujahan substantif; ia tidak membatalkan penggantungan atau menentukan kesahan pembatalan berikutnya.
Setiausaha Agung PN, Datuk Seri Takiyuddin Hassan, menyatakan gabungan akan mencabar pembatalan dan memohon penangguhan. Tanpa pelepasan berkesan daripada pihak berkuasa atau mahkamah, pengisytiharan politik tidak memulihkan pendaftaran.
Seksyen 18 menyediakan saluran rayuan pentadbiran kepada Menteri Dalam Negeri, Datuk Seri Saifuddin Nasution Ismail, lazimnya dalam 30 hari selepas keputusan Pendaftar.
Semakan kehakiman pula menilai kesahan, keadilan prosedur dan kemunasabahan dalam batas undang-undang.
Rayuan atau litigasi tidak boleh dianggap menggantung keputusan secara automatik. Perintah sebenar dan skopnya mesti menentukan tindakan susulan, termasuk kedudukan pendaftaran sepanjang prosiding berjalan.
Implikasi pilihan raya memerlukan ketelitian sama. Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) menetapkan penamaan calon pada 31 Oktober, pengundian awal 10 November dan pengundian 14 November.
Pembatalan pendaftaran PN menjejaskan penggunaan nama dan lambang bersama tetapi tidak secara automatik membatalkan pendaftaran Pas, Bersatu atau parti lain yang berdaftar berasingan.
Calon boleh mempertimbangkan lambang parti yang sah atau bertanding bebas, tertakluk kepada syarat penamaan, peraturan pilihan raya dan pengesahan pihak berkuasa. Persetujuan gabungan tidak mengatasi undang-undang atau bidang kuasa pentadbiran pilihan raya.
Sementara itu, kerjasama Barisan Nasional (BN)–Pas bukan lagi sekadar spekulasi. Pada 21 Oktober, Pengerusi BN, Datuk Seri Dr. Ahmad Zahid Hamidi mengesahkan secara terbuka rundingan selesai dengan pembahagian 21 kerusi Melaka kepada BN dan tujuh kepada Pas serta sekutunya.
BN berhasrat menggunakan lambangnya sendiri, manakala pilihan lambang kumpulan lain belum ditentukan. Ini membuktikan pengumuman susunan pilihan raya, bukan pengesahan semua calon, pencalonan atau kelulusan organisasi sudah dimuktamadkan melalui mekanisme parti masing-masing.
Perbezaan itu penting kerana BN dan Pakatan Harapan (PH) bekerjasama di peringkat Persekutuan dalam pentadbiran perpaduan Datuk Seri Anwar Ibrahim, sedangkan penyelarasan PRN Melaka melalui rundingan berlainan.
Pendirian PH, strategi BN negeri dan penyertaan Pas perlu dinilai berdasarkan keputusan rasmi, bukannya andaian penjajaran semula nasional. Persefahaman pilihan raya tidak secara automatik membubarkan komitmen Persekutuan atau menyelesaikan pertikaian dalaman PN.
Landskap politik Melayu-Islam sedang disusun semula melalui keputusan institusi dan rundingan gabungan, bukan retorik kempen semata-mata. Namun tiada bukti kukuh menentukan reaksi pengundi.
Persoalan sah berkisar perwakilan, kejelasan kertas undi, layanan saksama dan kemampuan parti menjelaskan pakatan secara konsisten kepada masyarakat yang berhak menerima maklumat tepat.
Pendaftar wajar menerbitkan alasan perundangan terperinci secukupnya dengan menghormati kerahsiaan.
PN perlu mendedahkan tatacara perlembagaan berkaitan dan segera mendapatkan remedi. SPR harus mengeluarkan panduan berkecuali tentang lambang dan pencalonan, sementara mahkamah mesti memutuskan pertikaian tanpa tekanan politik, sementara parti membezakan rundingan daripada perjanjian mengikat.
KETELUSAN KUNCI KEPERCAYAAN PENGUNDI
Ketelusan turut meliputi status undang-undang setiap susunan kempen supaya pengundi memahami siapa menyokong calon, lambang pada kertas undi dan pihak yang bertanggungjawab secara politik.
Pengundi Melaka berhak menyertai pilihan raya dengan kesahan pentadbiran yang boleh dibuktikan, identiti gabungan jelas dan pilihan sebenar terpelihara.
Akauntabiliti menuntut peraturan dikuatkuasakan secara adil, keputusan dipertikaikan disemak secara bebas dan tindakan pengawalseliaan tidak disamakan dengan keputusan pengundi, yang hanya dapat dinyatakan melalui proses pilihan raya yang sah. –UTUSAN
PENULIS ialah pengulas bebas dan penganalisis politik-ekonomi.
