DI sebalik kesibukan jutaan kenderaan yang meluncur setiap hari di jalan raya, terselit satu kebimbangan yang sering dihadapi pengguna jalan raya tentang keadaan jalan rosak yang boleh mengundang risiko keselamatan.
Lubang di permukaan jalan, rekahan pada turapan serta kerosakan struktur bukan sahaja menjejaskan keselesaan pemanduan, malah berpotensi mencetuskan kemalangan jika tidak ditangani dengan segera.
Kejadian menyayat hati berlaku baru-baru ini melibatkan seorang lelaki maut digilis lori selepas motosikal yang ditunggangnya terlanggar lubang di di Papar-Kota Kinabalu. Pemuda 26 tahun itu disahkan meninggal dunia di lokasi akibat kecederaan parah selepas terperosok di bawah lori berkenaan.
Memang benar malang tidak berbau. Tetapi punca kepada kemalangan itu boleh dihidu awal. ia mungkin boleh dielak jika isu kerosakan jalan dapat diatasi secara tuntas kerana ia melibatkan harga sebuah nyawa.
Dalam memahami keluh kesah pengguna jalan raya, kerajaan melalui Kementerian Kerja Raya (KKR) mengambil tindakan proaktif dengan melancarkan Kempen MyJalan bagi memudahkan rakyat melaporkan aduan segera jika menghadapi isu jalan berlubang dan masalah perabot jalan.
Kempen yang diinisiatifkan Menteri Kerja Raya, Datuk Seri Alexander Nanta Linggi itu mendapat respon positif daripada masyarakat. Buktinya, sejak dilaksana pada Ogos 2023 hingga Januari lalu, sebanyak 54,055 aduan kerosakan jalan diterima melalui aplikasi berkenaan. Daripada jumlah itu, hanya 16,671 aduan atau 30.8 peratus melibatkan Jalan Persekutuan, lebuh raya dan jalan negeri di bawah seliaan Kementerian Kerja Raya (KKR) manakala selebihnya membabitkan jalan di bawah kementerian atau agensi lain. Ini menunjukkan aplikasi ini bukan sahaja menjadi platform sehenti aduan, tetapi dapat mengenal pasti bidang kuasa yang mengawal selia jalan-jalan terlibat.
Di bawah KKR, aduan yang masih berada dalam siasatan adalah sebanyak 1,511, sementara aduan yang sudah diselesaikan adalah 15,160. Bagi aduan kerosakan jalan yang bukan dibawah kawal selia KKR, maklumat berkaitan aduan diterima akan dimaklumkan kepada agensi dan pihak yang bertanggungjawab. Namun, dalam pemantauan mengenai pelaksanaan kerja-kerja pemulihan itu, ia masih bergantung kepada agensi dan pihak berkenaan.
Di sinilah timbul cabaran sebenar apabila lebih 65 peratus aduan berkaitan kerosakan jalan yang dilaporkan dalam aplikasi MyJalan melibatkan jalan yang bukan diselenggara KKR, sebaliknya oleh agensi lain dan kerajaan negeri.
Bagi pengguna, jalan tetap jalan. Mereka tidak membezakan sama ada sesuatu jalan berada di bawah KKR, pihak berkuasa tempatan (PBT) atau kerajaan negeri. Yang mereka nampak ialah jalan berlubang, permukaan rosak, atau bahaya yang perlu ditangani segera. Sebab itu, dalam isu jalan rosak, yang menjadi persoalan bukan sekadar siapa menerima aduan, tetapi siapa benar-benar bertindak sehingga kerja pembaikan selesai.
Dalam menyelesaikan isu ini, timbul persoalan adakah perlu ditubuhkan badan kawal selia yang dapat memantau pelaksanaan kerja-kerja pemulihan jalan rosak khususnya oleh agensi PBT atau kerajaan negeri.
Bukan tiada ‘kaunter hadapan’, tetapi perlu perkemas ‘bilik belakang’
Ketua Jabatan Kejuruteraan Awam Fakulti Kejuruteraan Universiti Putra Malaysia (UPM), Prof. Madya Dr. Fauzan Mohd. Jakarni berpandangan, tidak semestinya perlu mewujudkan entiti baharu. Yang lebih penting ialah memperkukuh sistem sedia ada melalui pusat penyelarasan bersepadu yang mempunyai mandat jelas untuk menyelaras, memantau dan menjejak tindakan merentas KKR, PBT, Lembaga lebuh Raya (LLM) dan agensi pemilik jalan yang lain.
MyJalan sendiri sudah pun berfungsi sebagai saluran rasmi aduan awam. Jadi, isu utamanya bukan ketiadaan platform, tetapi sejauh mana sistem sedia ada benar-benar mampu memastikan setiap aduan bergerak pantas daripada peringkat pelaporan kepada tindakan pembaikan.
“Dalam bahasa mudah, sistem sekarang bukan tiada kaunter hadapan. Yang masih perlu diperkemas ialah bilik belakang. Siapa menyaring aduan, siapa memadankan lokasi dengan pemilik jalan, siapa menentukan keutamaan, dan siapa memastikan kerja benar-benar siap.
“Kalau terlalu cepat menambah satu lagi lapisan organisasi, risikonya ialah kita hanya menambah satu lagi meja, satu lagi fail dan satu lagi alasan kelewatan. Jalan rosak tidak perlukan birokrasi yang lebih panjang; jalan rosak perlukan tindakan yang lebih pantas,” katanya.
Dr. Fauzan menambah, cabarannya bukan sekadar teknologi, tetapi soal tadbir urus merentas agensi. MyJalan boleh menerima aduan dengan cepat, tetapi jika penyelarasan selepas itu lambat, maka pengalaman pengguna tetap terasa perlahan. Dalam isu ini, rakyat tidak menilai siapa pemilik jalan; rakyat menilai sama ada jalan yang dibuat aduan itu dibaiki atau tidak.
Model penyelarasan berpusat
Bagaimanapun, Dr. Fauzan mencadangkan penubuhan model penyelarasan berpusat dengan pelaksanaan teragih jika cadangan penubuhan badan kawal selia khusus dipertimbangkan bagi memastikan pemantauan kerja penyelenggaraan jalan lebih telus, berakauntabiliti serta tidak berlaku pertindihan kuasa.
Model terbaik ialah kuasa pemilikan dan penyelenggaraan jalan kekal pada agensi atau pihak berkuasa masing-masing, tetapi semua pihak bekerja di bawah satu kerangka pemantauan prestasi yang seragam.
Selain itu, katanya, sistem sedia ada juga boleh diperkasa melalui integrasi data dengan platform navigasi yang digunakan ramai seperti Waze. Secara rasmi, Waze membolehkan pengguna melaporkan pelbagai bahaya di jalan termasuk lubang, objek di atas jalan, lampu isyarat rosak dan kerja pembinaan, serta memperkenalkan pelaporan perbualan untuk memudahkan laporan masa nyata.
“Tetapi ia tetap perlu dipadankan dengan sistem rasmi serta bidang kuasa yang jelas supaya data awam benar-benar boleh diterjemahkan kepada kerja pembaikan, bukan sekadar menjadi titik merah di peta,” katanya.
Tetapkan masa respon ikut tahap risiko
Dalam konteks akauntabiliti, satu mekanisme yang wajar dipertimbangkan ialah penetapan tempoh masa respons yang jelas mengikut tahap risiko. Kata Dr. Fauzan, aduan jalan rosak tidak boleh dibiarkan terlalu lama dalam status ‘dalam tindakan’ tanpa tempoh masa yang jelas kepada pengguna.
Akhirnya, isu jalan rosak bukan semata-mata soal teknologi, dan bukan juga sekadar soal siapa pemilik jalan. Isu ini ialah soal penyelarasan yang jelas, akauntabiliti yang boleh dilihat, dan tindakan yang benar-benar sampai ke lapangan. MyJalan sudah membuka pintu aduan, dan itu satu langkah yang baik. Tetapi pintu yang terbuka sahaja tidak cukup jika laluan di belakangnya masih berliku. – UTUSAN
PENULIS ialah Koresponden Utusan Malaysia Putrajaya.
