Majlis Perundingan Pertubuhan Islam Malaysia (MAPIM) menggesa kerajaan memperkukuh peranan dan bidang kuasa Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) dalam memastikan integriti pasaran barangan halal di seluruh negara.
MAPIM berpandangan bahawa isu halal tidak boleh ditangani hanya melalui proses pensijilan dan pengeluaran sijil halal. Ia perlu dilihat sebagai satu sistem pengawasan menyeluruh yang merangkumi keseluruhan rantaian bekalan, pengedaran, penyimpanan, pengendalian, pelabelan dan penjualan produk kepada pengguna.
Pengguna Muslim mempunyai hak untuk mendapatkan maklumat yang jelas, tepat dan boleh dipercayai mengenai status halal sesuatu produk. Pada masa yang sama, pengguna bukan Islam juga mempunyai kepentingan terhadap ketelusan sumber makanan, kebersihan, keselamatan dan integriti produk yang dipasarkan.
Dalam konteks ini, PBT mempunyai kedudukan strategik kerana mereka merupakan institusi kerajaan yang paling hampir dengan aktiviti perniagaan dan pasaran di peringkat tempatan. PBT berurusan secara langsung dengan premis perniagaan, pasar awam, pasar raya, restoran, medan selera, pusat penyimpanan makanan dan pelbagai bentuk kegiatan perdagangan makanan.
MAPIM menegaskan bahawa pengawasan halal perlu diperkasakan sebagai agenda kepentingan awam dan perlindungan pengguna, dengan kerjasama erat antara PBT, JAKIM, Jabatan Agama Islam Negeri, Kementerian Perdagangan Dalam Negeri dan Kos Sara Hidup (KPDN), Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) serta agensi penguatkuasaan berkaitan.
PBT PERLU MENJADI BARISAN HADAPAN PENGAWASAN PASARAN HALAL
MAPIM mencadangkan supaya PBT diberikan peranan yang lebih tersusun dan berkesan dalam enam bidang utama:
1. Pengawasan premis dan penjualan produk makanan*
PBT perlu memperkukuh pemeriksaan berkala terhadap premis perniagaan makanan, termasuk restoran, kedai runcit, pasar raya, pasar awam, gerai dan pusat pengedaran makanan. Pemeriksaan perlu meliputi kebersihan, pengendalian makanan, penyimpanan, pengasingan produk serta pematuhan syarat lesen perniagaan.
2. Ketelusan sumber bekalan ayam dan daging*
PBT perlu bekerjasama dengan KPDN, Jabatan Perkhidmatan Veterinar (DVS) dan pihak berkuasa agama untuk memastikan peniaga mempunyai rekod pembekal dan dokumen sumber bekalan yang boleh disemak.
Bagi produk ayam dan daging, maklumat mengenai rumah sembelihan, pembekal, pengimport, pengedar dan status pensijilan halal perlu dapat dijejaki. Ini penting untuk mengelakkan penjualan produk yang sumbernya tidak jelas atau penyalahgunaan dakwaan halal.
3. Pengawasan penggunaan logo dan dakwaan halal*
PBT perlu mempunyai mekanisme pemantauan bagi mengesan penggunaan logo halal tanpa kebenaran, paparan sijil yang telah tamat tempoh, penggunaan sijil milik pihak lain serta dakwaan halal yang mengelirukan.
Sebarang kes yang melibatkan kesalahan di bawah Akta Perihal Dagangan 2011 hendaklah dirujuk dan diselaraskan dengan agensi yang mempunyai kuasa penguatkuasaan berkaitan.
4. Pengukuhan syarat lesen perniagaan*
PBT boleh mempertimbangkan syarat pelesenan yang menggalakkan pengusaha mendapatkan Sijil Pengesahan Halal Malaysia (SPHM), khususnya bagi premis yang menyasarkan pengguna Muslim atau membuat representasi bahawa produk dan perkhidmatan mereka adalah halal.
Pelaksanaannya perlu mengambil kira dasar pensijilan halal semasa, bidang kuasa undang-undang, kategori perniagaan dan panduan JAKIM serta pihak berkuasa agama negeri.
5. Sistem aduan dan pemantauan awam*
MAPIM mencadangkan supaya setiap PBT menyediakan saluran aduan khusus berkaitan integriti halal. Aduan orang ramai perlu direkodkan, disiasat dan disalurkan kepada agensi yang berkenaan.
Sistem ini juga boleh menggunakan teknologi digital bagi membolehkan pengguna membuat semakan dan mengemukakan aduan dengan lebih mudah.
6. Pasukan tindakan bersepadu di peringkat tempatan*
MAPIM mencadangkan penubuhan Jawatankuasa Pemantauan Integriti Halal Daerah yang melibatkan PBT, JAKIM atau JAIN, KPDN, KKM, DVS, persatuan pengguna dan wakil masyarakat sivil.
Jawatankuasa ini perlu mengadakan pemeriksaan bersama, berkongsi maklumat, mengenal pasti risiko rantaian bekalan dan menyelaras tindakan terhadap pelanggaran undang-undang.
PENGUATKUASAAN PERLU BERASASKAN BIDANG KUASA UNDANG-UNDANG
MAPIM ingin menjelaskan bahawa tanggungjawab pensijilan halal mempunyai kerangka perundangan tersendiri.
Di bawah Akta Perihal Dagangan 2011 (Akta 730), Perintah Perihal Dagangan (Takrif Halal) 2011 dan Perintah Perihal Dagangan (Perakuan dan Penandaan Halal) 2011, JAKIM serta Majlis Agama Islam Negeri dan Jabatan Agama Islam Negeri merupakan pihak berkuasa berwibawa dalam urusan perakuan halal.
Bagaimanapun, kedudukan ini tidak bermakna PBT tidak mempunyai peranan dalam menjaga integriti pasaran makanan.
Akta Kerajaan Tempatan 1976 (Akta 171), khususnya Seksyen 72 dan 73, memberikan kuasa kepada PBT berkaitan pengurusan pasar, pelesenan, pemeriksaan makanan, kawalan penyimpanan dan pengendalian makanan serta kesihatan awam.
Oleh itu, terdapat ruang yang luas untuk PBT memainkan peranan sebagai barisan hadapan dalam pengawasan pasaran halal, tertakluk kepada kuasa yang diperuntukkan oleh undang-undang.
MAPIM turut mengambil perhatian terhadap penjelasan JAKIM melalui Kenyataan Media Bil. 50/2024 bertarikh 29 Disember 2024, yang menjelaskan bahawa pensijilan halal Malaysia kekal bersifat sukarela pada peringkat dasar kerajaan, manakala tindakan PBT yang mewajibkan SPHM bagi kategori premis tertentu merupakan antara usaha mempromosikan pensijilan halal.
Perkara ini perlu dilaksanakan dengan penjelasan dasar yang tuntas supaya tidak berlaku kekeliruan dalam kalangan peniaga dan pengguna.
CADANGAN DASAR: MODEL PENGAWASAN HALAL BERSEPADU
MAPIM mencadangkan kerajaan memperkenalkan satu model pengawasan halal bersepadu yang menghubungkan tiga peringkat tanggungjawab:
– *Peringkat pensijilan:* JAKIM dan JAIN bertanggungjawab dalam urusan pengiktirafan dan pensijilan halal.
– *Peringkat penguatkuasaan:* KPDN dan agensi berkaitan mengambil tindakan terhadap kesalahan di bawah perundangan masing-masing.
– *Peringkat pengawasan tempatan:* PBT memantau premis, aktiviti perdagangan, pengendalian makanan, pelesenan dan pematuhan syarat yang sah.
Model ini perlu disokong oleh pangkalan data bersama yang membolehkan pengesahan status sijil, sumber bekalan dan maklumat pembekal dilakukan secara lebih sistematik.
MAPIM juga mencadangkan supaya kerajaan menilai kemungkinan mewujudkan garis panduan nasional mengenai pengawasan integriti halal di peringkat PBT, termasuk prosedur pemeriksaan, pengurusan aduan, perkongsian maklumat dan tindakan susulan.
HALAL ADALAH AMANAH, BUKAN SEKADAR LOGO PERNIAGAAN
MAPIM menegaskan bahawa halal membawa tuntutan amanah, tanggungjawab dan integriti yang besar. Status halal sesuatu produk perlu dipelihara dari peringkat bahan mentah sehingga sampai kepada pengguna.
Kita tidak boleh membiarkan pengguna menanggung risiko akibat kegagalan koordinasi antara agensi, kelemahan pemantauan atau ketidakjelasan maklumat sumber bekalan.
Peniaga yang jujur dan mematuhi piawaian halal juga perlu dilindungi daripada persaingan tidak adil oleh pihak yang mengambil kesempatan melalui dakwaan halal yang tidak benar.
Dalam konteks Malaysia sebagai sebuah negara yang mempunyai kedudukan penting dalam industri halal global, integriti pasaran domestik mesti menjadi keutamaan. Keyakinan pengguna terhadap produk halal Malaysia perlu dipertahankan melalui sistem pengawasan yang telus, konsisten dan boleh dipertanggungjawabkan.
MAPIM menyeru Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan (KPKT), Kementerian Perdagangan Dalam Negeri dan Kos Sara Hidup (KPDN), JAKIM serta kerajaan negeri supaya duduk bersama bagi merangka pelan tindakan nasional memperkasakan peranan PBT dalam pengawasan pasaran halal.
*Hak pengguna untuk mendapatkan produk halal yang diyakini mesti dilindungi. Tanggungjawab ini memerlukan kerjasama semua agensi, dan PBT mempunyai peranan penting untuk memastikan integriti halal terus terpelihara di peringkat akar umbi.*
MOHD AZMI ABDUL HAMID
Presiden
Majlis Perundingan Pertubuhan Islam Malaysia (MAPIM)
