Selain itu, perbezaan mentafsirkan dalalah al-zan atau dalil-dalil yang tidak muktamad menyebabkan munculnya perbezaan pandangan ini, di samping pendekatan berbeza diambil oleh para imam mazhab.

Perkara itu dapat difahami kerana pendekatan yang berlainan seperti:

  • Mementingkan zahir dalil berbanding objektif dalil
  • Terlalu berhati-hati atau terlalu memudahkan
  • Terdapat kalimah mempunyai beberapa makna terhadap sesuatu periwayatan hadis berbanding hadis lain

Sebenarnya perbezaan pandangan yang menjurus kepada pertumbuhan mazhab fiqh ini adalah manifestasi fleksibiliti undang-undang Islam itu sendiri.

Namun kewujudan mazhab ini seringkali disalahertikan oleh segelintir masyarakat umum yang didakwa menjadi sumber perpecahan umat Islam. Tidak kurang juga dari lipatan sejarah mendapati umat Islam bersengketa kerana perbezaan pandangan.

Oleh itu, perspektif yang betul dalam menyelusuri landskap perbezaan pandangan ini perlu difahami oleh masyarakat Islam.

LENSA HUKUM SYARAK

Umat Islam perlu memakai lensa Hukum Syarak apabila berhadapan dengan perbezaan pandangan ini, kerana dalam agama lain perbezaan ketara berlaku sehingga tidak mengakui golongan lain termasuk dalam agama mereka. Ini amat berbeza dalam Islam.

Tidak hairanlah kedengaran suara-suara yang bimbang dengan perpecahan ini dan mahu membebaskan umat Islam daripada pegangan mazhab.

Rasional kebimbangan ini dikatakan disebabkan mahu menyelamatkan umat Islam daripada terus berpecah. Lakaran pahit sejarah seperti peristiwa pertumpahan darah yang dimulakan oleh puak Khawarij seringkali dijadikan dalil kepada pandangan ini. Mereka mahukan agama itu dilaksanakan tanpa dipateri dengan pandangan mana-mana mazhab.

Seharusnya mazhab merupakan institusi pendidikan aliran fiqh bagi mentafsirkan dalil-dalil syariah. Ia merupakan metodologi fiqh untuk mengeluarkan hukum yang mana masih belum disepakati.

Pandangan mazhab ini adalah sebahagian daripada syariah Islam bukan syariah Islam itu sebahagian daripada pandangan bermazhab. Asas pandangan aliran fiqh sebenarnya adalah bertitik tolak daripada keyakinan imam dalam berijtihad.

Namun sekiranya terbukti ijtihad tersebut tidak lagi sesuai mengikut keadaan setempat atau semasa dan terdapat dalil lebih kuat, maka ijtihad tersebut boleh ditolak.

Hal yang demikian amat jelas kerana tidak disyaratkan oleh mana-mana mazhab mengikut segala ijtihad dalam sesuatu mazhab tetapi harus berpindah ke mazhab lain dalam masalah-masalah tertentu.

Walau bagaimanapun ikutan tersebut hendaklah diasaskan kepada dalil-dalil kukuh. Ia tidak hanya dilakukan semata-mata mencari perkara mudah berlandaskan nafsu atau sampai membawa kepada perkara dilarang.

Begitu juga ikhtilaf ulama ini tidak wajar dilihat daripada perspektif perpecahan dalam kalangan umat Islam, sebaliknya daripada lensa keanjalan undang-undang Islam yang membawa kepada dinamiknya hukum syarak itu mengikut tempat dan zaman.

Ia juga melambangkan keluasan fakulti pemikiran ulama silam dalam ilmu fiqh yang bersungguh-sungguh menimba khazanah ilmu Islam.

DINAMIK PERUNDANGAN ISLAM

Sebagai seorang peguam, saya melihat perbezaan pandangan ini sebagai suatu manifestasi dinamiknya undang-undang Islam. Pelbagai hujah dapat dibangkitkan di mahkamah mengenai isu-isu tertentu tanpa perlu memperlekehkan sesuatu hujah yang berlainan.

Para peguam menyediakan hujahan mereka dengan penuh berhati-hati semasa memilih hujah manakah yang bakal dipertahankan. Pandangan mazhab-mazhab ini sebenarnya berfungsi sebagai panduan kepada kita agar tidak tergelincir daripada landasan sebenar.

Pandangan terpimpin ini memudahkan para ilmuan mengkaji dan meneliti sesuatu pandangan dengan lebih objektif kerana piawaian yang tinggi telah digariskan oleh para imam semasa menggarap pandangan mereka. Dengan cara ini undang-undang dapat dibangunkan dan disesuaikan mengikut peredaran zaman.

Kecelaruan masyarakat tentang perbezaan pandangan ini berlaku kerana masyarakat awam sendiri mencampuri urusan para ulama dengan mempertikaikan suatu pandangan, memilih satu pandangan berbanding yang lain tanpa mempunyai asas-asas ilmu perundangan Islam.

Institusi ifta’ atau kefatwaan itu dilihat sebagai milik awam dan tidak diberikan kepada ahlinya. Inilah kesilapan yang berlaku apabila terdapat sebahagian masyarakat awam mendabik dada dengan nama teknologi terkini dan mendakwa mampu memperoleh ilmu agama setanding para ulama.

Mereka juga amat teruja dengan kemampuan fakulti akal dan logik. Malangnya mereka tidak menyedari bahawa hal agama tidak boleh menggunakan neraca akal dan logik semata-mata dalam membuat sesuatu ketetapan.

Mungkin sebahagian daripada mereka juga terpengaruh dengan kebebasan yang ada di Barat sehingga menjustifikasikan setiap persoalan itu dijawab oleh sesiapa juga mengikut perspektif mereka sendiri.

Mereka mendakwa hak asasi ini perlu diberikan kepada setiap individu tanpa mengira latar belakang.

Dalam masa yang sama terdapat juga suara yang tidak mahu masyarakat Islam dikongkong oleh mazhab fiqh.

Mereka mempromosi umat Islam memilih apa jua pandangan yang dirasakan sesuai kepada mereka dan meninggalkan kebergantungan kepada mazhab.

Meninggalkan mazhab fiqh ini adalah ibarat berada di sebuah bandaraya besar tanpa mengetahui jalan hendak diambil ke suatu destinasi. Imam-Imam mazhab inilah yang menunjukkan jalan untuk sampai ke destinasi.

BUKAN MUTLAK

Dalam konteks undang-undang Islam di Malaysia, ikatan kepada sesuatu mazhab khususnya aliran Shafie tidaklah bersifat mutlak.

Tafsiran hukum syarak memberi keutamaan kepada pemakaian pandangan daripada mazhab Shafie, tetapi pandangan mazhab lain boleh diambil sekiranya keadaan memerlukan.

Malah undang-undang syariah yang digubal di Malaysia tidak terhad kepada Mazhab Shafie tetapi mengambil kira pandangan mazhab lain.

Umpamanya Seksyen 53 Enakmen Undang-undang Keluarga Islam (Negeri Selangor) 2003 memperuntukkan 17 keadaan bagi membolehkan mahkamah syariah membubarkan perkahwinan secara fasakh.

Keadaan-keadaan tersebut mengambil kira pandangan pelbagai mazhab kerana Mazhab Shafie hanya memperuntukkan tiga keadaan sahaja untuk pembubaran perkahwinan. Peruntukan undang-undang kita pula tidaklah menghadkan para hakim terikat dengan mazhab tertentu sahaja.

Oleh itu, mazhab fiqh masih relevan kepada umat Islam. Cuma umat Islam perlu melihat semula perbezaan pandangan ini sebagai suatu bukti keanjalan dan dinamiknya undang-undang Islam.

Perbezaan pandangan bukan faktor kekurangan dalam undang-undang Islam sebaliknya perlu dilihat daripada kaca mata positif.