BAYANGKAN seorang usahawan kecil yang baharu mendaftarkan perniagaannya. Dalam tempoh sebulan, dia perlu memuat naik dokumen yang sama di tiga portal kerajaan yang berbeza. Setiap portal pula memerlukan maklumat log masuk dan borang yang bersendirian. Ini bukan lagi kemudahan digital, sebaliknya beban baharu kepada rakyat.
Masalah ini bukan kes terpencil. Realiti ini dihadapi oleh jutaan rakyat Malaysia setiap hari, daripada pelajar yang memohon bantuan pendidikan sehinggalah warga emas yang menuntut subsidi kesihatan.
Sebelum ini, kejayaan sektor awam sering diukur berdasarkan bilangan perkhidmatan dalam talian yang dibangunkan. Daripada pembayar cukai sehinggalah pemohon subsidi, jentera pentadbiran negara bergerak pantas ke arah pendigitalan.
Walau bagaimanapun, tadbir urus moden yang sebenar bukan lagi tentang mewujudkan beribu-ribu portal baharu tetapi tentang menghapuskan kerumitan di sebalik sistem tersebut.
Malaysia mempunyai sekitar 1.3 juta penjawat awam persekutuan, iaitu satu nisbah yang agak tinggi berbanding jumlah penduduk. Infrastruktur digital negara juga kelihatan luas menerusi pelancaran Pangkalan Data Utama (PADU) yang mengumpul lebih 30 juta profil rakyat. Namun, adakah kewujudan pelbagai aplikasi berasingan bagi setiap kementerian mencerminkan pentadbiran yang cekap?
Kewujudan portal yang berselerak mewujudkan kesukaran dan ‘kejenuhan digital’. Rakyat terpaksa memasukkan data yang sama berulang kali, mengendalikan antara muka yang sukar diguna, serta keliru tentang agensi yang bertanggungjawab mengurus aduan mereka.
Sementara itu, negara jiran seperti Singapura dan Filipina semakin pantas memanfaatkan teknologi kecerdasan buatan (AI) untuk melancarkan urusan perkhidmatan awam. Mereka mengutamakan perkhidmatan ringkas yang memudahkan rakyat. Sebagai contoh, rakyat hanya perlu menghantar mesej teks ringkas dalam bahasa ibunda untuk mengakses perkhidmatan kesihatan.
Sejajar dengan hasrat negara untuk mencapai kesediaan AI sepenuhnya, fokus strategik Malaysia perlu berubah. Teknologi tidak boleh sekadar menjadi hiasan luaran untuk menggambarkan kemodenan. Jika rakyat masih perlu hadir ke kaunter fizikal disebabkan sistem dalam talian terganggu atau gagal memuat naik dokumen, maka transformasi digital tersebut boleh dianggap belum mencapai matlamatnya.
Kunci utama perubahan ini terletak pada kebolehoperasian sistem. Kementerian dan agensi kerajaan perlu mengintegrasikan Infrastruktur Awam Digital supaya perkongsian data dapat berlaku secara automatik di sebalik tabir. Pengurusan sistem yang lebih mudah bukan sahaja memberi kemudahan kepada rakyat, malah membantu penjawat awam menjimatkan masa daripada melakukan kemasukan data secara manual.
Secara keseluruhannya, pendigitalan bertujuan untuk membina semula kepercayaan rakyat. Apabila urusan awam menjadi lebih lancar, keyakinan rakyat terhadap pentadbiran kerajaan akan meningkat. Matlamat akhir pentadbiran digital adalah untuk mewujudkan sistem yang begitu cekap dan mudah seolah-olah ‘tidak kelihatan’, wujud tetapi tidak lagi membebankan.
Sudah tiba masanya kejayaan digital negara diukur berdasarkan jumlah birokrasi yang berjaya dihapuskan, bukannya bilangan platform baharu yang dilancarkan.
Penanda aras sebenar kecekapan sesebuah negara adalah sejauh mana rakyatnya dapat berurusan dengan kerajaan secara mudah dan tanpa kesukaran. –UTUSAN
AHMAD NIZAM CHE KASIM
AGILE Research Group, Fakulti Perniagaan & Komunikasi
Universiti Malaysia Perlis
