Adalah amat mendukacitakan apabila pelantikan Tan Sri Raus Sharif sebagai Ketua Hakim Mahkamah Persekutuan dan Tan Sri Zulkefli Ahmad Makinudin sebagai Presiden Mahkamah Rayuan dipersoalkan oleh sesetengah pihak berdasarkan aspek teknikal yang mencerminkan pandangan tegar dan terlalu teliti terhadap perkara yang menjadi asas kepada undang-undang kita.

Dalam perkumpulan negara Komanwel, telah lama diakui di bawah Perlembagaan selaku undang-undang ‘yang bernyawa’, harus ditafsirkan secara meluas “dengan kurang ketegaran dan lebih terbuka daripada Akta lain” (Menteri Dalam Negeri v Fisher [1980] AC 319; Dato ‘Menteri Othman Baginda V Dato ‘Ombi Syed Alwi (1981) 1 MLJ 29). Perlembagaan wujud bagi memenuhi keperluan semasa dan untuk menyelesaikan masalah dan cabaran mendatang.

Dalam perkara berkenaan tempoh kehakiman, apakah masalah yang kita hadapi baru-baru ini? Permasalahan yang kita hadapi adalah kita mempunyai peruntukan kuno dalam Perkara 125 (1) mengenai umur persaraan wajib bagi hakim, yang mana ia menyebut hakim-hakim Mahkamah Tinggi perlu bersara pada usia 66 tahun dengan hanya mempunyai peluang melanjutkan jawatannya selama enam bulan. Jika dibandingkan dengan negara-negara Komanwel lain, perkara ini amat berbeza sekali apabila rata-rata para hakim di negara berkenaan berkhidmat sehingga umur 70 tahun.

Ketua Hakim Negara Tan Sri Raus dan Presiden Mahkamah Rayuan sekarang, Tan Sri Zulkefli yang dilantik pada jawatan sekarang hanya pada April lalu akan terpaksa mengosongkan pejabat tinggi masing-masing dalam tempoh empat bulan dan enam bulan selepas mereka dilantik ke jawatan masing-masing! Tan Sri Raus sepatutnya bersara pada 3 Ogos 2017, diikuti oleh Tan Sri Zulkefli pada 27 September 2017!

Tempoh masa memegang jawatan selama empat bulan dan enam bulan bukanlah masa yang yang cukup panjang bagi seseorang untuk membiasakan diri dengan tugasnya, apatah lagi jangka masa yang panjang bagi seseorang itu meninggalkan legasi. Untuk mengatasi permasalahan ini, dua pendekatan diambil.

Pertama, Ketua Hakim Negara terdahulu, Tun Arifin Zakaria bertindak di bawah Perkara 122 (1A) untuk mencadangkan kepada Yang di-Pertuan Agong supaya Raus dan Zulkefli dilantik sebagai hakim tambahan selepas persaraan mereka dari Mahkamah Persekutuan. Kedua, Perdana Menteri, tanpa dijangka namun bertindak dalam lingkungan perundangan, menasihati Yang di-Pertuan Agong seperti yang termaktub dalam Perkara 122B (1) untuk melantik Raus, yang merupakan seorang hakim tambahan berkuat kuasa 4 Ogos lalu, sekali gus menyambung khidmatnya sebagai Ketua Hakim Negara sehingga tamat penggal tiga tahun yang dipegangnya selaku hakim tambahan.

Perkara sama turut digunapakai bagi Zulkefli yang disambung perkhidmatannya selaku Presiden Mahkamah Rayuan sehingga tamat penggalnya selaku hakim tambahan. Tujuan “penyambungan” ini adalah untuk memanjang khidmat Raus selaku Ketua Hakim Negara yang pada asalnya hanya empat bulan, dan perkhidmatan Zulkefli yang hanya enam bulan.

Pelantikan Hakim Tambahan

Ketika Arifin bersara pada 31 Mac 2017, penggantinya hanya mempunyai masa selama empat bulan sebelum beliau turut bersara berkuat kuasa pada 3 Ogos 2017. Atas sebab ini, Arifin, selepas mengambil kira rujukan dan pertimbangan sewajarnya, menggunakan Perkara 122 (1A) dengan memberi nasihat kepada Yang di-Pertuan Agong agar melantik Raus dan Zulkefli sebagai hakim tambahan selepas persaraan mereka pada Ogos dan September ini. Tujuan Arifin adalah untuk memastikan kesinambungan dan kecekapan pentadbiran.

Perkara 122 (1A) secara jelas menyebut Yang di-Pertuan Agong “atas nasihat Ketua Hakim Negara, boleh melantik mana-mana orang yang telah memegang jawatan kehakiman yang tinggi di Malaysia untuk menjadi hakim tambahan bagi Mahkamah Persekutuan. Pelantikan ini boleh dibuat bagi apa-apa maksud atau bagi apa-apa tempoh masa yang ditentukan oleh Yang di-Pertuan Agong.”

Perlu diperhatikan bahawa Perdana Menteri tidak terlibat dalam pelantikan Perkara 122 (1A). Perlu diperhatikan bahawa dua kali dalam sejarah sebelumnya Perkara 122 (1A) digunakan untuk memperkayakan Mahkamah Persekutuan dengan pesara yang cemerlang. Para pengkritik telah menimbulkan dua bantahan yang menonjol dengan cara pelantikan Raus dan Zulkefli sebagai hakim tambahan dan bantahan ini harus diperhalusi:

1. Adalah dikatakan bahawa nasihat kepada Yang di-Pertuan Agong untuk melantik hakim tambahan mesti diberikan oleh Ketua Hakim Negara yang masih memegang jawatan ketika hakim tambahan dilantik dan bukan oleh bekas Ketua Hakim Negara sebagaimana yang terjadi dalam hal ini. Dengan penuh hormat, tidak ada apa-apa dalam Perkara 122 (1A) atau dalam pengertian umum menafsirkan tafsiran ini.

* Ketua Hakim yang memegang jawatan, sebagai mana-mana Ketua Jabatan, berhak mengemukakan nasihat dan cadangan sehingga hari terakhirnya di pejabat. Nasihat itu boleh untuk perkara-perkara yang bakal dan akan beroperasi hanya pada masa akan datang. Tiada apa-apa dalam etika pentadbiran memerlukan wawasan, pelan, cadangan dan pembaharuan tidak dapat dirumuskan untuk masa depan dan mesti mempunyai tarikh hayat simpanan yang mesti habis tempoh apabila tempoh penyandangnya tamat.

* Yang di-Pertuan Agong mempunyai kuasa menerima atau menolak cadangan yang diusulkan oleh Ketua Hakim Negara. Dalam hal ini, Yang di-Pertuan Agong melihat adanya kelebihan dalam menyambung tempoh khidmat, lalu memberikan kebenarannya dalam melantik hakim tambahan.

* Yang di-Pertuan Agong mempunyai hak untuk menerima dan melaksanakan nasihat Ketua Hakim Negara seperti yang termaktub di bawah Perkara 122 (1A) pada bila-bila masa sewaktu tempoh Seri Paduka bertakhta walaupun Ketua Hakim Negara yang mengusulkan perkara itu sudah bersara.

* Tidak dinyatakan bahawa Yang di-Pertuan Agong perlu melakukan lantikan tersebut secepat mungkin. “Jangka masa waktu seperti yang Seri Paduka inginkan” boleh berlaku segera atau ditangguhkan seperti yang berlaku dalam kedua-dua kes ini.

* Yang di-Pertuan Agong boleh membuat lantikan itu dalam jangka tempoh yang Seri Paduka inginkan.

2. Kritikan kedua ialah hakim tambahan tidak boleh menjadi orang yang masih dalam perkhidmatan. Beliau mestilah seorang pesara, bekas hakim “yang telah memegang jawatan kehakiman yang tinggi di Malaysia”. Dalam kes ini, Raus dan Zulkefli adalah Hakim Mahkamah Persekutuan pada masa cadangan untuk melantik mereka sebagai hakim tambahan dilakukan.

Dengan penuh hormat, perkataan “yang telah memegang jawatan perundangan yang tinggi di Malaysia” hanya bermaksud bahawa permulaan hakim-hakim tambahan mestilah selepas beliau tidak lagi memegang sebarang jawatan kehakiman. Pelantikan tidak bersesuaian dengan pejabat kehakiman yang ada. Walau bagaimanapun, syor untuk membuat temujanji boleh diberikan sementara yang akan dilantik menjadi hakim tambahan masih dalam perkhidmatan.

Bahkan dari segi linguistik, “yang telah memegang jawatan perundangan” tidak mengecualikan sesiapa sahaja yang pernah atau masih menjawat jawatan tertinggi perundangan.

Penyambungan khidmat Ketua 
 Hakim Negara dan Presiden 
 Mahkamah Rayuan

Dalam usaha untuk meneruskan kualiti kepemimpinan kedua-dua tokoh yang hampir bersara ini, Perdana Menteri mematuhi prosedur sepertimana yang termaktub dalam Perlembagaan dalam Perkara 122B (1), 122B (2) untuk menasihatkan Yang di-Pertuan Agong bahawa dua hakim tambahan Mahkamah Persekutuan dibenarkan meneruskan jawatan mereka sebagai Ketua Hakim dan Presiden Mahkamah Rayuan dalam tempoh mereka memegang kedudukan sebagai hakim tambahan. Yang di-Pertuan Agong yang merujuk kepada Mesyuarat Majlis Raja-Raja di bawah Perkara 122B (1) seterusnya membuat pelantikan yang perlu.

Pelantikan Raus sebagai Ketua Hakim Negara dan Zulkefli sebagai Presiden Mahkamah Rayuan melebihi umur persaraan mereka telah menarik bantahan berikut:

1. Dakwaan bahawa umur persaraan mandatori 66 tahun yang ditambah dengan enam bulan dalam Fasal 125 (1) perlu diguna pakai untuk semua pelantikan perundangan selain daripada hakim tambahan yang dilantik di bawah Fasal 122 (1A). Ada juga dakwaan bahawa sehingga wujud pindaan kepada Perlembagaan, Ketua Hakim Negara dan Presiden Mahkamah Rayuan tidak boleh memegang jawatan masing-masing oleh kerana umur mereka telah melebihi had persaraan mandatori.

Sebagai jawapan kepada dakwaan ini, perlu dinyatakan bahawa Ketua Hakim atau Presiden Mahkamah Rayuan yang dilantik di bawah Perkara 122B mesti bersara mengikut fasal yang terkandung di bawah Perkara 125 (1) tetapi mana-mana Hakim Mahkamah Persekutuan yang merupakan hakim tambahan di bawah Perkara 122 (1A) menikmati pengecualian daripada umur persaraan mandatori seperti yang termaktub di dalam Perkara 125 (1).

2. Dakwaan bahawa seorang hakim tambahan tidak boleh menjadi Ketua Hakim atau Presiden Mahkamah Rayuan oleh kerana itu diwujudkan bagi menambah bilangan atau kepakaran khusus kepada Mahkamah Persekutuan, oleh itu tujuan Artikel 122 (1A) diwujudkan bukanlah untuk membolehkan hakim tambahan menjadi Ketua Hakim atau Presiden Mahkamah Rayuan.Dalam membalas hujah ini, harus dinyatakan bahawa Perkara 122 (1A) disebut secara umum. Hakim tambahan boleh dilantik “untuk tujuan sedemikian” sebagaimana yang ditentukan oleh Yang di-Pertuan Agong.

Tiada tujuan khusus ditentukan. Perlembagaan mesti ditafsirkan dengan bebas. Selain itu, tiada sebarang halangan dalam Perlembagaan yang menyebut bahawa seorang Hakim Mahkamah Persekutuan untuk menjadi Ketua Hakim. Di bawah Perkara 122 (1), komposisi Mahkamah Persekutuan telah ditetapkan. Hakim tambahan yang dilantik menurut Fasal (1A) adalah sebahagian daripada komposisi Mahkamah Persekutuan. Ini bermaksud, seorang hakim tambahan, oleh kerana kedudukannya sebagai ahli mahkamah tertinggi, boleh menjadi Ketua Hakim Negara.

3. Penolakan ketiga kepada hakim tambahan menjadi seorang Ketua Hakim adalah bahawa berdasarkan Fasal 124 (2) dan 124 (4), seorang Hakim Mahkamah Persekutuan (termasuk hakim tambahan) perlu mengangkat sumpah di hadapan Ketua Hakim Negara. Ini adalah mustahil jika Ketua Hakim dan hakim tambahan adalah orang yang sama. Jawapan kepada perkara prosedur remeh ini adalah di bawah Perkara 124 (4), sumpah boleh diangkat dengan kehadiran Ketua Hakim Negara atau semasa ketiadaannya, hakim kanan yang seterusnya di Mahkamah Persekutuan.

4. Adalah ditakrifkan bahawa di bawah Seksyen 21 Akta Suruhanjaya Pelantikan Kehakiman, bahawa Suruhanjaya Pelantikan Kehakiman (JAC) diperuntukkan kuasa untuk mengesyorkan calon Ketua Hakim Negara dan Presiden Mahkamah Rayuan kepada Perdana Menteri. Seksyen 26 membayangkan bahawa (ia berbentuk) satu laporan yang dihantar kepada Perdana Menteri.Dikatakan jikalau JAC tidak mencadangkan pelantikan semula Ketua Hakim Negara dan Presiden kepada Perdana Menteri, maka nasihat beliau kepada Yang di-Pertuan Agong dianggap sebagai satu kesalahan yang melanggar prosedur wajib.

Dalam penolakan hujah ini dapat dinyatakan bahawa JAC adalah badan perlembagaan tambahan. Ia tidak boleh menggantikan atau menggantikan prosedur dan keperluan Perlembagaan tertinggi. Perlembagaan tertinggi dalam Perkara 122B (1) mengenai perlantikan hakim TIDAK menghendaki Perdana Menteri bertindak atas syor JAC. Walau bagaimanapun, prosedur Akta JAC tidak wajib tetapi hanya direktori. Perdana Menteri tidak dikehendaki bertindak berdasarkan cadangan JAC, dan pilihan oleh Perdana Menteri tidak terhad kepada calon-calon yang disyorkan oleh JAC.

Dari sudut pandangan undang-undang Perlembagaan dan pentadbiran, kuasa yang diberikan kepada Perdana Menteri oleh Perlembagaan tidak boleh dirampas oleh JAC atau diturunkan oleh Perdana Menteri. Kebijaksanaan Perdana Menteri di bawah Perkara 122B (1) tidak diambil oleh pertimbangan JAC.

Secara ringkasnya, bantahan undang-undang terhadap pelantikan hakim-hakim tambahan sebagai Ketua Hakim Negara dan Presiden Mahkamah Rayuan tidak mampu bertahan jikalau dilihat berasaskan Perlembagaan.

Kita harus menghargai keinginan kerajaan untuk kesinambungan dan kecekapan di peringkat tertinggi badan kehakiman. Kita juga harus menghargai pendapat kerajaan apabila mengakui bahawa umur persaraan hakim terlalu rendah dan pindaan Perlembagaan perlu dilakukan supaya setara dengan amalan terbaik negara Komanwel lain. Sehingga itu, marilah kita mentafsirkan Perlembagaan kita secara kreatif dan penuh tanggung jawab untuk menyelesaikan masalah yang ada.